Alfonsina y el Mar – Iris Pielage y Tim Panman

De gitaarsalon van Enkhuizen is een sympathieke club: een podium voor professionele én beginnende gitaristen. Alle genres komen aan bod, zo ook tango. In deze opname uit januari 2017 spelen Iris Pielage en Tim Panman het prachtige Alfonsina y el mar, een Argentijnse zamba met als onderwerp de zelfverkozen dood van de dichteres Alfonsina Storni. Heel bijzonder: de lovende commentaren op Youtube zijn bijna allemaal in het Spaans en gelden zowel het gitaarspel als zang en uitspraak van Iris Pielage. Iris is adviseur kunst en cultuur bij Berenschot, Tim Panman is een gitarist die zich specialiseert in tango, flamenco, klassieke muziek en Zuid-Amerikaans folkloristische muziek. Tevens is hij bestuurslid van de gitaarsalon.

Alfonsina y el mar

Vijf waternimfjes brengen je langs wier- en koraalpaden en fosforescerende zeepaardjes zullen voor jou een rondedans maken.

Dit lied, een zamba, wordt als een van de mooiste en meest poëtische Argentijnse liederen beschouwd. Op een tedere manier verhaalt de songtekst van de laatste tragische levensuren van de Argentijnse schrijver en dichter Alfonsina Storni, toen die haar zelfmoord plande en uitvoerde. Afgezien van een paar losse vertalingen van onder andere L. Th. Lehmann is Alfonsina Storni (1892-1938) in Nederland niet vertaald. In eigen land is ze zeer bekend, al was het maar vanwege dit lied. Op jonge leeftijd kreeg Storni een kind. Ze was ongehuwd, feministe en schreef vrijmoedig over sexualiteit. In 1935 kreeg ze borstkanker en werd ze geopereerd. Drie jaar later kwam ze erachter dat de borstkanker teruggekeerd was. In de maand oktober van 1938 stuurde ze haar laatste gedicht Voy a dormir (“Ik ga slapen”) naar de krant La Nación. Op 25 oktober, rond één uur ’s nachts, verliet Storni haar hotelkamer en liep ze het strand op van La Perla in Mar del Plata, richting zee. Haar biografen schrijven dat ze een einde aan haar leven maakte door zich vanaf een van de golfbrekers in zee te werpen. Volgens een populaire legende is ze langzaam de zee ingelopen totdat ze verdronk. Over deze legende gaat de prachtige, gevoelige tekst van Félix César Luna, die mede geput heeft uit Storni’s gedicht Voy a dormir.

In 1969 brengt Mercedes Sosa een plaat uit met acht nummers over acht Argentijnse vrouwen, “Mujeres Argentinas“. De liederen werd gecomponeerd door pianist Ariel Ramírez, Félix Luna schreef de teksten. Van deze acht liederen is Alfonsina y el mar verreweg de bekendste. Mercedes Sosa, ofwel “La Negra” voor de Argentijnen, raakte met de magische vertolking van deze trage zamba de ziel van haar landgenoten. Bij de dood van Sosa in 2009 namen rijen Argentijnen afscheid van haar opgebaarde lichaam en ontstond er in Buenos Aires een spontane samenzang van collega-zangers en publiek waarbij Alfonsina y el mar gezongen wordt.

Alfonsina y el mar is een lied dat door vele musici vertolkt is en nog steeds vertolkt wordt. De prachtige oerversie is natuurlijk van Mercedes Sosa, maar de Wikipedia-pagina vermeldt maar liefst zo’n 75 uitvoeringen, onder andere die van Christina Branco, Diego El Cigale, Placido Domingo, Nana Mouskouri, Nahuel Pennisi, Silvia Pérez Cruz (aanrader), Luis Salinas, Shakira, Pasión Vega en in Nederland door Gerard van Maasakkers (1996). In 2006 heeft Nynke Laverman een ánder gedicht van Alfonsina Storni vertolkt: Hambre del Alma (op de CD De maisfrou).

Volledige vertaling

Alfonsina y el mar – Zamba by Julia Ozols and Siva Krishnamoorthy

Deze opname is van de openluchtsalon de Waterlelie, 5 september 2020. Ter gelegenheid van het 15-jarige jubileum van deze alom gewaarde buitensalon dansen Julia Ozols en Siva Krishnamoorthy de zamba “Alfonsina y el mar”. De zamba (met een “z”) is een Argentijnse volksdans; een beetje oneerbiedig gezegd is het een introverte, gedragen variant van de extravertere chacarera, maar met een hele andere symboliek. Bij de buitensalons van de Waterlelie wordt traditioneel een chacarera gedanst (om het laatste uur in te luiden), maar de organisatoren Mirjam van Niel en Peter Kooijman zijn ook liefhebbers van andere Argentijnse volksdansen zoals de zamba. De muziek alsmede de warme altstem is van Mercedes Sosa.

3 x Mi dolor

Dit nummer wordt hieronder vertoond in achtereenvolgens muziek, tekst en dans.

MuziekCarlos Marcucci
TekstManuel Meaños
Jaar1926?
Tango.infohttps://tango.info/Z0000018571
El Recodohttps://www.el-recodo.com/music?S=mi+dolor
Todotangohttps://www.todotango.com/musica/tema/434/Mi-dolor/
NB. Todotango geeft 1930 als jaartal. Tango.info toont evenwel al een opname uit 1926 van het orkest van Marcucci.
Nummer 

Chino Laborde y Solo Tango Orchestra – Mi Dolor

Mei 2019, Milaan. We zijn in de milonga Cristal, gehuisvest in de zalen van Spirit de Milan. Het Solo Tango Orchestra speelt met gelegenheidszanger Walter “El Chino” Laborde de tango “Mi dolor”. Solo Tango Orchestra is een Russisch kwartet dat over de wereld trekt en op festivals speelt. Chino Laborde (1972) komt uit Argentinië. Zijn bijnaam “El Chino” dankt hij aan zijn licht-Chinese trekken. Hij is vaste zanger van het Orquesta Fernández Fierro. Daarnaast zingt hij ook bij het Sans Souci Orchestra en heeft hij een CD gemaakt met gitarist Diego Kvitko. El Chino ook acteur, vooral in tango-gerelateerde films en hij zingt als hobby in een rockband. Bron: https://www.todotango.com/english/artists/biography/1220/Walter-Laborde/

De inspiratie voor het hier dynamisch gespeelde Mi Dolor is de uitvoering van het orkest van Juan D’Arienzo uit 1972. Het origineel is van het orkest van Carlos Marcucci uit 1930 (met Roberto Diaz). In tangosalons is de instrumentale versie van Alfredo De Angelis uit 1957 het meest bekend. Het bijzondere van de versie van D’Arienzo uit 1972 is dat die zo dansbaar is, terwijl die opgenomen is in een tijd dat er allang niet meer gedanst werd; in 1972 was de tango als sociaal dansfenomeen in Argentinië al zo’n vijftien jaar overleden. Juan D’Arienzo was een echte diehard: tot één jaar voor zijn dood in 1976 ging hij door met opnemen. Grofweg de helft van zijn bijna zesduizend opnamen stamt uit de (dans)periode 1935-1955, de andere helft is uit de non-dansperiode daarná.

Nummer 

Mi dolor

Opnieuw lijd ik omdat ik geliefd ben en vandaag, net als toen, ben ik een slaaf van jouw liefde.

Prachtige tango uit 1926: Mi dolor. De muzikale tekst kent stevige ritmische coupletten en een melodieus refrein met heerlijke uithalen. De tekstdichter lijdt aan een verliefdheid die hij achter zich probeert te laten. In verre landen gaat hij op zoek naar vergetelheid en dat lukt zowaar, mede dankzij nieuwe liefjes. Totdat hij opnieuw de geliefde tegenkomt en als een blok voor haar valt. Opnieuw is hij, net als toen, een slaaf van haar hart: “un esclavo de tu corazón“.

De tekst van deze tango werd in 1943 door tekstschrijver Manuel Meaños herschreven, vanwege de door het militaire regime opgelegde censuur. Lunfardo (het slang van Buenos Aires) was verboden, evenals elke verwijzing naar dronkenschap of uitdrukkingen die immoreel of negatief voor de taal of het land konden worden beschouwd. Een aantal liedregels werd aangepast en één “immoreel” couplet viel zelfs helemaal weg. De gecensureerde tekst komt voor in Domingo Federico’s uitvoering uit 1947 (met Oscar Larocca). Bron: https://es.wikipedia.org/wiki/Mi_dolor

Volledige vertaling
Nummer 

Jimena Hoeffner y Fernando Carrasco – Mi Dolor

Spetterende, wervelende show, deze uitvoering van de tango Mi Dolor door Jimena Hoeffner en Fernanco Carrasco in Club Atlético Huracán, Parque Patricios, Buenos Aires. Grappig contrast in de aankleding: de witte tafelkleedjes en de smetteloos geklede dansers versus het publiek op de banken en de sportvloer. Zou het ook een beetje naar sporthal/oud zweet ruiken? Jimena Hoeffner en Fernanco Carrasco zijn niet de geringsten: in 2013 waren ze drievoudig hoofdstedelijke kampioen, in tango, wals én milonga. Hier is het een jaar later, mei 2014. De muziek die speelt is van het orkest van Juan D’Arienzo, de stem is van Osvaldo Ramos.

Nummer 

Ríe Payaso Tango – Rodrigo Alfonso & Victor Bustamante desde la cuarentena

December 2020, het is coronatijd. Musici hebben niet veel omhanden, dus worden ze creatief. Dit filmpje in veertigerjaren-sfeer is gemaakt door Rodrigo Alfonso (piano en stem), Victor Bustamante (viool) en Gala Montero (de dame). Het filmpje verbeeldt het drama van het lied Ríe, paysaso (“Lach, paljas”). De hoofdpersoon van de tangotekst én van het filmpje is iemand die zijn verdriet bezingt, het verdriet van in de liefde afgewezen te worden. De clown speelt de rol van sparring partner in het verdriet. Rodrigo Vidal is een Chileense muzikant, componist en multi-instrumentalist die sinds 2014 in Duitsland woont. Victor Bustamante is eveneens Chileen en fulltime violist bij het Philharmonic State Orchestra of Mainz, Duitsland.

Nummer 

Ríe, payaso

Net als de clown houd ik ook van de droevige lach, mijn ziel is verbrijzeld en ook ik wil vergeten.

Als je afgaat op de speelse, dynamische muziek van het orkest van Juan D’Arienzo is Ríe, payaso (“Lach, paljas”) een blije, optimistische tango. Maar zoals zo vaak is de tekst zelf mínder vrolijk. Het lied is gebaseerd op het personage Canio uit de Italiaanse opera “Pagliacci” (Clowns) uit 1892 van Ruggero Leoncavallo. Tijdens Pagliacci’s beroemdste aria “Vesti la giubba” (“Trek het kostuum aan”) ontdekt Canio de ontrouw van zijn vrouw, maar moet hij doorgaan met de voorbereiding op zijn optreden als de clown Pagliaccio omdat “de show door moet gaan”. Deze aria wordt beschouwd als een van de meest ontroerende in het operarepertoire van die tijd (zie bijvoorbeeld deze uitvoering van Placido Domingo). In de tekst van de tango spiegelt de tekstdichter zich aan de clown: uiterlijk wil hij feestvieren, maar van binnen leeft bij hem een somber verdriet (liefdesbedrog) dat pas in het laatste, niet altijd gezongen couplet geopenbaard wordt. Bron: https://www.latangoacademy.com/blog/2016/2/1/rie-payaso

Volledige vertaling
Nummer 

Noelia Hurtado and Carlitos Espinoza – Ríe, payaso

De onvolprezen Noelia Hurtado en Carlitos Espinoza dansen hun interpretatie van Ríe, payaso (“Lach, paljas”). Prachtig in de muziek, met een geniale afwisseling tussen snelle frasen en momenten van rust. De gelegenheid is het 1e Tangofestival van Lyon in 2007. De muziek is van het orkest van Juan D’Arienzo, de stem van Carlos Casares.

Nummer 

Torres/Cerviño/Mauro – Flor de lino

Fris filmpje: drie heren in een zonovergoten campo argentino, een tango vertolkend. Het gaat om de tangowals Flor de lino (Vlasbloem). De commentaren op Youtube zijn lovend: “Bravo, nieuwe gezichten, nieuwe musici en stemmen voor onze (nationale) muziek. Ga zo door!” Het lied handelt over een teerbeminde die vergeleken worden met de lichtblauwe bloem van de vlasplant. Of het groen in de achtergrond ook vlas is, durf ik te betwijfelen. De muzikanten zijn Juan Mauro, Ushi Cerviño en Mono Torres. Het filmpje is uit december 2020, dus een corono-video.

Nummer 

Flor de lino

Tevergeefs pelde ze de nachten af dat ik haar een kus kwam brengen.

Vlas bloeit met een tere, lichtblauwe blauw. Vlasbloem is de naam van deze wals en tevens naam van de geliefde in de tekst van deze liefdesgeschiedenis. Eerst wordt de tekstdichter bemind door Vlasbloem, maar hij ziet haar niet staan. Nachtenlang wacht zij op hem, maar hij is bezig groots en meeslepend te leven. Op het moment dat zij op haar mooist is, leidt haar levenspad haar van hem weg. Pas als zij definitief verdwenen is, beseft de tekstdichter zijn fout: hij is de liefde van zijn leven misgelopen. De herinnering aan haar zal hem voortaan blijven achtervolgen in al zijn eenzame, donkere nachten.

De schrijver van deze gevoelige tekst met de prachtige beeldspraak is Homero Expósito (1918-1987), de oudere broer van componist Virgilio Expósito. Volgens een van de bronnen op internet heeft Homero een ongelukkige jeugdliefde meegemaakt die in al zijn poëzie heeft doorgewerkt. Ook deze tekst zou daarvan een uitdrukking zijn. Bron: http://tangosalbardo.blogspot.com/2018/04/flor-de-lino.html

Volledige vertaling
Nummer 

Tamara Juhan y Eduardo “el nene” Masci – Flor de Lino

Oude milonguero’s gaan niet dood. Eduardo “el Nene” Masci is een van die oude milonguero’s en helaas in 2019 overleden. “El nene” betekent de baby of kleuter, vanwege zijn eeuwig jonge uiterlijk. Hier danst hij met Tamara Juhan de vals Flor de lino. Deze dans is misschien niet zo spectaculair als de andere hier vertoonde dansjes, maar dat is omdat El Nene geen showdanser is, maar een milonguero, iemand die danst voor de gezamenlijke beleving van zijn partner en hemzelf, en niet voor het publiek. Prachtig, hoe zacht hij danst. De opname is uit 2008, vanuit tangostudio El Abrazo te Hamburg. Voor meer over El Nene, bekijk dit mooie interview (zet de ondertiteling aan): https://www.youtube.com/watch?v=FBECqsZMnl0

Nummer