No mientas

Ik ben bitter als ik aan je denk
 en zou mezelf kunnen bedriegen met mijn gretigheid je te vergeven
.

Eén grote liefdesklacht, dat is deze No mientas. “Lieg niet”, zo luidt de titel. In de tekst van deze tango beklaagt de tekstdichter zich dat zijn geliefde geliefde heeft hem bedrogen. De liefde waarin hij zich zo veilig waande bleek bedrog, een en al leugens. Het enige dat de dichter wil is dat de geliefde zich voor één keer eerlijk betoont, dat de geliefde voor één keer de waarheid spreekt. Prachtig dubbelzinnig, want wat zou de tekstdichter dan willen horen?

De tango No mientas kennen we in de tangosalon vooral in de uptempo uitvoering van het orkest van Juan D’Arienzo, een opzwepend nummer met een dwingend, pompend ritme. Die versie ontbeert evenwel het refrein van de tekst. Dat refrein komt wel voor in de canción-versie van dit lied, gezongen door Ada Falcón op muziek van het orkest van Francisco Canaro. Beide uitvoeringen zijn uit 1938. De versie van Falcón klinkt evenwel totaal anders: statiger en een stuk minder swingend.

Volledige vertaling
Nummer 

Sin rumbo fijo

Verdwaald in de maïsvelden stichtte hij aldaar zijn ranch.

Prachtig stuwende vals, deze Sin rumbo fijo, vooral bekend in de uitvoering van Orquesta Típica Victor uit 1938. De tekst bestaat uit twee korte coupletten en heeft niet veel om het lijf. Sin rumbo fijo betekent “Zonder vaste richting”. In de tekst slaat dat op een gaucho die blijkbaar eventjes de weg kwijt is. Maar daarna bouwt hij tussen de maisvelden een boerderij en vindt hij een meisje. Vervolgens krijgen ze een baby, een jongetje dat vreugde brengt in zijn hart. Dat is alles.

Volledige vertaling
Nummer 

La casita de mis viejos

Verslagen keer ik terug naar mijn ouderlijk huis, elk ding is een herinnering dat in mijn geheugen opwelt.

Weemoedig lied van terugkeer en acceptatie, deze tango La casita de mis viejos, oftewel: “Het huisje van mijn ouders”. In de tekst van dit lied keert de grijs geworden tekstdichter terug naar zijn ouderlijk huis dat hij op zijn twintigste heeft verlaten. Wilde jaren heeft hij beleefd, vrouwen, veel vrouwen. In het huis heerst een diepe, wrede en sombere stilte, en ais hij als een vreemdeling daar aanklopt, wordt hij ontvangen door de oude bediende die hem alleen nog maar aan zijn stem herkent. Binnen treft hij zijn oude moedertje die hem met grote, vragende ogen aankijkt. Haar ogen zeggen: “Jongen, waar ben je toch al die tijd gebleven?” De dichter besluit daarop voor altijd bij zijn moedertje te blijven.

De melodie van dit lied is geschreven door Juan Carlos Cobián, een beroemde orkestleider, violist en tangovernieuwer uit de jaren twintig, één die maar zeer zelden in de salon gedraaid wordt omdat er maar weinig muziek van hem beschikbaar is. In 1944 vroeg Cobián Enrique Cadícamo een tekst te schrijven bij de muziek die hij gecomponeerd had en tot zijn grote verbazing trof Cadícamo’s tekst precies de juiste snaar: de tekst ging over dat wat Cobián’s muziek eigenlijk bedoelde te zeggen. Over dit lied is een uitgebreide documentaire gemaakt. Eén van de muziekdeskundigen die daarin aan het woord komt, verwijst naar Cobián’s muzikale uitstapjes naar New York, waar hij behalve tango zich ook aan de jazz waagde, maar zonder het gewenste succes. Gedesillusioneerd keerde Cobián terug en in de tekst van La casita de mis viejos kun je volgens hem die desillusie beluisteren. Zie: https://www.youtube.com/watch?v=cWofPm7p0ds

Volledige vertaling

Solamente ella

Samen, zonder kennis en onhandig, leerden we hardhandig liefdes’ waarheden.

Prachtige tango, deze Solamente ella. De titel, “Zij alleen”, geeft aan waar de tekst om draait: om haar alleen, om de geliefde geliefde. Uit de tekst spreekt verdrietig liefdesverdriet en een gevoel van schuld. De geliefde is een sprookjesachtig wezen dat in het eerste couplet zomaar uit de lucht is komen te vallen, zo lijkt het: “een geest van stilte en zang”. Het refrein beschrijft de liefdesdroom: de geliefden waren jong en onhandig, leerden hardhandig liefdes’ waarheden kennen. In het laatste couplet (niet gezongen in de versie van Demare) volgt het afscheid, waarna zij alleen nog maar in zijn dromen voortleeft.

Volledige vertaling
Nummer 

Cuando un viejo se enamora

En hij glimlacht niet uit angst dat zijn gebit hem uit de mond zal vallen.

In de tekst van deze milonga, getiteld Cuando un viejo se enamora wordt de draak gestoken met oude mannen die vallen voor jonge dames. In het Nederlands luidt de titel “Wanneer een oude man verliefd wordt”. Tja, wat doet een oude man dan? Hij stelt zich aan, maar in deze tekst wordt behoorlijk de draak met hem gestoken: hij smeert schoenpoets in zijn snor, verft zijn haren, slaapt met een corset, hij verliest zijn gevoel voor decorum en toont geen lach uit angst dat zijn gebit uit zijn mond valt.

Volledige vertaling

Sobre el pucho

Je dwaze wisselvalligheid rukte me weg van je mond, als een peuk die weggeworpen wordt, zonder geur of smaak.

Sobre el pucho is de titel van deze tango. Letterlijk betekent dat “Gedurende een peuk” of beter: “Een peuk lang”. Feitelijk is “sobre el pucho” een uitdrukking voor iets dat meteen gebeurt: in een oogwenk, in een flits, stante pede. De tekst gaat over iemand die in een buitenwijk rondzwerft: het licht van een lantaarn weerspiegelt in de modder, een orgeltje speelt een tango. Het leven van de zwerver is verwoest. De verwoesting is (uiteraard) het gevolg van een gefnuikte liefde. De hoofdpersoon van deze tango was in zijn jeugd verliefd, maar werd afgewezen door de grillen van de geliefde. Zijn leven brandde op als een sigaret en werd tot as. De tekst legt de associatie tussen de tango die alleen nog maar uit een straatorgeltje speelt en de liefde die is opgebrand.

Volledige vertaling
Nummer 

Almanaque de ilusión

Zeven dolken stak je in mijn hart, zeven leugens bood je mij uit passie aan.

Almanak van een kortstondige liefde, dat is deze Almanaque de ilusión. De tekst van deze tango beschrijft een liefde die een week duurt, van maandag tot en met zondag. Gedurende zeven dagen rijgt de tekstdichter kralen aan een rozenkrans: zeven pijnlijke dagen die als pijlen vastgenageld zitten in zijn herinnering. Het begon mooi, met een afspraakje, een kus, een madeliefje en de hoop op een echte liefde, maar die hoop werd daarna snel de grond ingeboord. De dichter blijft gedesillusioneerd achter.

Volledige vertaling

Parece mentira

Ik kijk naar je en ik weet het niet, het is moeilijk voor mij om te geloven dat jij dezelfde bent als die waarvan ik ooit hield.

Prachtige wals, deze Parece mentira. Geen opzwepende wals, maar weemoedig verwoord liefdesverdriet. In de tekst van deze wals wordt in schone zinnen de onttovering verwoord van iemand die onverwacht geconfronteerd wordt met een liefdesverlating. Het lied begint de onbeweeglijke toestand van de tekstdichter te schetsen: “Ik ben zoals altijd, ik ben nooit veranderd, mijn kleding is hetzelfde als hiervoor, mijn leven ook“. Dan komt het besef: “het lijkt ongelooflijk (parece mentira) hoe alles in één klap kapot kan gaan, ik kijk naar je en ik weet het niet, het is moeilijk voor mij om te geloven dat jij dezelfde bent als diegene waarvan ik ooit hield“. Dubbelzinnig ook, want tussen de regels zou je misschien ook kunnen lezen dat de relatie niet meer zo boeiend was?

De muziek van deze wals is van Francisco Canaro. De zeer poëtische tekst is, hoe kan het ook anders, van Homero Manzi, een dichter die uitblonk in gevoelige, dichterlijke regels, meestal over melancholische onderwerpen zoals gewezen liefdes en de nostalgie naar oude buurten. Manzi was zeer productief. Met Canaro schreef hij zeven nummers (o.a. Nobleza de arrabal), met Troilo zes (o.a. Sur), met Malerba ook zes (o.a. Mi taza de café), twaalf met Demare (o.a. Malena) en zevenendertig met Sebastián Piana (waaronder veel milonga’s). In totaal produceerde Manzi zo’n 150 teksten. Zie: https://tango.info/lyric/HomerManzi

Het nummer Parece mentira is in de vorige eeuw niet vaak uitgevoerd. De oorspronkelijke uitvoering door Francisco Canaro met zanger Alberto Arenas uit 1949 maakt maar weinig indruk. Veel later, in 1970, kwam de bekende uitvoering van de toen 59-jarige Nelly Omar, op gitaar begeleid door José Canet.

Volledige vertaling
Nummer 

Ciego

Je liet in mijn bestaan dezelfde onverschilligheid achter die je in het verleden ook betoonde.

Ciego heet deze tango, oftewel “Blind”. In de tekst is de tekstdichter blind geweest voor de onverschilligheid van de voormalig geliefde. Inmiddels heeft de dichter afstand genomen: deze tangotekst is een soort van afscheid. Uit de tekst spreekt bitter liefdesverdriet, maar ook acceptatie. De geliefde loog en bedroog, stapelde wandaad op wandaad, maar bij de tekstdichter is de blinddoek gezakt en hij kan eindelijk de waarheid zien. Even vreest hij dat met deze liefdesbreuk ook zijn leven zou eindigen, maar het tegenovergestelde is waar: hij is gelukkig, deze ervaring heeft zijn hart verlicht.

Volledige vertaling
Nummer 

Yo no sé porque te quiero

Hoe kan ik vurig van je houden wanneer ik, als je naar mij kijkt, in je ogen alleen maar sneeuwkou zie?

Ik weet niet waarom ik van je hou, zo luidt de titel van de tango Yo no sé porque te quiero. In de tekst vraagt de tekstdichter zich af waarmee hij bezig is. Waarom houdt hij zo van zijn geliefde, als die liefde niet reciprook is? Want de tekenen beloven niet veel goeds: de ogen van de geliefde zijn koud en kil, kussen worden niet geretourneerd. Met woorden zegt de geliefde dat er sprake is van liefde, maar dat is dan ook alles. De dichter vraagt zich af waarom hij dat dan toch gelooft, waarom hij ondanks alles bij de geliefde is. Uit mededogen, misschien?

Volledige vertaling

Milonga criolla

Er is geen vrouw die de avances van een man kan weerstaan als men van hart tot hart danst op het geluid van een milonga.

Ik ben de creoolse milonga, de koningin van de liederen, zo begint de tekst van deze Milonga criolla, oftewel “Inheemse milonga”. De tekst van deze bekende milonga bezingt de verleidelijke kracht van de milonga. Tegen haar ritme is niets of niemand bestand. Harten fleuren op, verdriet wordt vergeten en de vrouwen moeten zich wel aan de mannen overgeven als ze van hart tot hart de milonga dansen. Zelfs de pretentieuze tango moet zijn meerdere erkennen in de milonga, die, zolang een gitaar haar kan verklanken, niet vergeten mag worden.

Volledige vertaling
Nummer 

Vieja amiga

Ik kwam alleen om je te zien, om jou te zien, meer niet.

Een ontmoeting van twee gewezen geliefden, dat is het onderwerp van deze tango “Vieja amiga”. In de tekst gaat de tekstdichter op bezoek gaat bij zijn voormalig geliefde. Het vuur van de liefde brandt bij hem nog hevig, maar de liefde is onmogelijk, dat weet hij ook. Díe tweespalt, daarover gaat dit lied. Hij wil haar zien, haar kussen, maar hij weet dat hij haar gaat achterlaten, waarmee hij voor zijn gevoel ook zijn levensgeluk bij haar achterlaat.

De tekstschrijver van deze tango was Jose Maria Contursi. Zijn vader Pascual Contursi schreef de tango Mi noche triste. De stijl van Jose Maria is heel anders is dan die van zijn vader. Bijna al zijn poëtische werk is opgedragen aan zijn geliefde Gricel — bijna allemaal indrukwekkende teksten met grote diepgang.

Het verhaal is als volgt. De zussen Nelly en Gori Omar kwamen vanuit Guaminí naar Buenos Aires voor een interview op radio Stentor. Susana Gricel Viganó had met haar ouders in Guaminí gewoond en was een vriendin van de Omars, maar was met haar gezin naar Córdoba verhuisd. Dit weerhield Nelly en Gori er niet van om Gricel te bellen en haar uit te nodigen om met hen te reizen. Ze accepteerde graag. Daar zouden ze de zoon van Pascual Contursi ontmoeten, omroeper, radiopresentator met een grote schare van luisteraars. Lang, elegant, knap. Contursi was 24 jaar oud, getrouwd en had een dochter. Gricel was vijftien. 

Zij herinnerde het zich aldus: “De zusters Omar nodigden me uit voor een evenement in Buenos Aires bij radio Stentor. De presentator was de zoon van Pascual Contursi. Zo stond hij bekend, hoewel hij later onder zijn eigen naam bekend werd. Met José María heb ik een vriendschap opgebouwd die toen liefde werd. Daarom heb ik mijn verblijf in Buenos Aires verlengd. We hielden de relatie tot ongeveer 1940 in stand. Vanwege de zaken des levens gingen we uit elkaar: hij bleef in Buenos Aires en ik keerde terug naar Capilla del Monte”.

In Capilla del Monte zou Gricel verschillende schoonheidswedstrijden winnen, trouwen, een dochter krijgen en uiteindelijk weer scheiden. Contursi aka Katunga zou vier kinderen krijgen, waarvan drie meisjes; het jongetje zou vroeg sterven. Jarenlang zou hij in tangoliederen heftig om die scheiding rouwen. Met Pedro Laurenz creërde hij in 1938 de hit: Vieja amiga. In 1941 toonde hij zijn gebroken hart in de tango En esta tarde gris en met de tango Gricel maakt hij in 1942 zijn verdriet zelfs wereldkundig. Het zijn nummers die allemaal instant hits werden. De pijn van liefdesverdriet, van afstand, angst en ongeluk worden gedecanteerd tot melancholie omgezet in tangoverzen.

Bij deze een lijst: Pena de amor, Cada vez que me recuerdes, Desagravio, Mi tango triste, Cristal, Esta noche de copas, Que nunca lo sepa,  Otra vez, Sin lágrimas, Esclavo, Frío, Cosas olvidadas, Como me puse a llorar, Desagravio, Más allá, La noche que te fuiste, Como aquella princesa, Sombras nada más, Tu piel de jazmín, Es mejor perdonar,  Angustia, Solo tú,  Claveles blancos, Despojos, Para qué, Jamás vendrás a mí, Tú, Verdemar, Evocándote, Culpable, La lluvia y yo, En la capilla, Has de volver un día, Sin esperanza, Lluvia sobre el mar, Manos vacías, Y la perdí, Han pasado tantos años, Cosas pequeñas, Entre la lluvia, Otra vez.

Vele jaren later vertelde Ciriaco Ortiz in Córdoba tegen Gricel dat het met Katunga slecht ging, dat hij weduwnaar geworden was en zijn toevlucht tot de alcohol had gezocht. Ze pakte haar koffer, nam de bus in Córdoba en ging hem opzoeken in Buenos Aires om hem naar haar geboortegrond in Capilla del Monte te brengen. Daar kwamen ze definitief tot elkaar. Ze trouwden: hij was 56 jaar oud en zij 47. Historisch gezien is het resultaat van deze liefdesgeschiedenis een hele reeks prachtige tango’s die het verhaal van hun liefde en de wendingen ervan onthullen: iets magisch en iets ongewoons.
Bron: http://tangosalbardo.blogspot.com/2020/10/los-tangos-que-le-debemos-gricel.html

Volledige vertaling
Nummer 

Al verla pasar

Met hoeveel verdriet keek ik naar wat ik dacht dat het mijn redding zou zijn.

Een dramatisch afscheid, dat is het onderwerp van deze tango Al verla pasar. De titel betekent zoiets als “Haar te zien passeren”, maar in deze context komt het eerder neer op “Haar te zien vertrekken”. De tekstdichter ziet zijn geliefde vertrekken en begrijpt dat het helemaal over is, voorbij. Hij had de kans om anders te beslissen, maar hij deed het niet, met pijn in het hart. Bedroefd was hij, om haar jeugd, haar mooie ogen. Maar eens zonder haar, voelt hij een groot verdriet. IJs in zijn aderen, koud is zijn hart, zonder haar is zijn leven onmogelijk geworden.

De tango Al verla pasar dateert uit 1942. De muziek is van Joaquín Mora, ook de componist van onder andere Margarita Gauthier. De tekst is van José Maria Contursi, de dichter van de liederencyclus gewijd aan “zijn” Gricel. Ook deze tango beschrijft een facet van deze werkelijk bestaand hebbende liefdesgeschiedenis: het afscheid van de geliefden. José Maria Contursi, aka Katanga ontmoette de negen jaar jongere Susana Gricel Viganó in 1936, toen zij 15 jaar oud was. Twee jaar later, in de bergen van Castillo del Monte, ontvlamde de liefde hevig. Maar Katunga was getrouwd, had kinderen en koos voor zijn huwelijk. De liefde bleef sluimeren en werd inspiratie voor een hele serie liefdesverdrietliederen, waar deze Al verla pasar er één van is. Het grote wonder is dat Katunga en Gricel meer dan twintig jaar later — hij was weduwnaar en zij gescheiden — elkaar weer ontmoetten. Dat was in 1962. Ze trouwden en waren nog tien jaar gelukkig samen.

Volledige vertaling
Nummer 

Un momento

Ik wil niet hetzelfde verhaal als altijd: het ene moment leven en vervolgens weer doodgaan.

Een treurig, pessimistisch liefdesverdriet spreekt uit deze tangowals Un momento. Dat ene moment uit de titel slaat in de tekst op het heen-en weergeslingerd worden in liefde. De hoofdpersoon is verliefd, maar de geliefde toont zich grillig: het ene moment is er sprake van liefde, het volgende moment is de geliefde ongenaakbaar en niet beschikbaar. De tekstdichter is er klaar mee en neemt afscheid. In het laatste couplet uit de dichter de hoop dat de geliefde ooit eens terugkomt om om liefde te smeken en dan te ervaren hoe het is om afgewezen te worden.

De tekst van dit lied werd in 1951 geschreven door een van de twee Expósito-broeders: Homero Expósito. De tekst gaat over een veelvoorkomend thema in zijn werk: te worden afgewezen in de liefde. Volgens zijn zes jaar jongere broer Virgilio was dit onderwerp gebaseerd op een jeugdervaring van de zeer gevoelige Homero: een afwijzing die zijn hele verdere leven op hem drukte: “Toen hij heel jong was, was er een vriendin die hem niet wilde. Hij was toen heel erg verliefd en het is mogelijk dat zijn werk, gedurende zoveel jaren, over dat probleem ging”. Bron: http://tangosalbardo.blogspot.com/2018/04/flor-de-lino.html

Volledige vertaling
Nummer 

Margarita Gauthier

Ik heb het boeket reeds verwelkte camelia’s meegebracht dat je me die dag aanbood als embleem van je liefde.

Margarita Gauthier is de titel van een tango met een prachtige, weemoedige melodie. Melodie én tekst zijn geïnspireerd op het verhaal van La dame aux camélias van Alexandre Dumas fils. Deze semi-autobiografische roman beschrijft de liefde van Armand Duval voor de aan tuberculose lijdende courtisane Marguerite Gautier. Hij aanbidt haar werkelijk en wenst haar voor zichzelf alleen, het is zijn wens met haar trouwen. Maar zijn vader, bezorgd om een schandaal, verstoot haar, Armand in de waan latend dat zij een andere minnaar heeft. Dan sterft zij en op haar graf wordt zij nog steeds aanbeden door haar Armand.

De muziek van de tango Margarita Gauthier werd in 1935 geschreven door componist Joaquín Mauricio Mora na het zien van een vertoning van de film Camille, een Amerikaanse stomme film uit 1926 die verloren is gegaan. Norma Talmadge deed zowel de hoofdrol als de productie. De film is gebaseerd op de toneelbewerking van La Dame aux Camélias van Alexandre Dumas fils, voor het eerst gepubliceerd in het Frans als roman in 1848 en als toneelstuk in 1852. Het stuk ging in première op 2 februari 1852 in het Théâtre du Vaudeville in Parijs, Frankrijk. Het was meteen een groot succes. Kort daarna zette de Italiaanse componist Giuseppe Verdi het verhaal op muziek in de opera La traviata uit 1853, waarin de vrouwelijke hoofdpersoon Marguerite Gautier (met “gue” en zonder “h”) omgedoopt werd tot Violetta Valéry. Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/The_Lady_of_the_Camellias

Volledige vertaling

Rosicler

Je heette Rosicler, als het licht van de ochtendstond. En in de lelies van jouw huid geurde heel mijn verleden.

Rosicler heet deze tango. In het Nederlands betekent dat “Bleekroze”. In de tekst is Rosicler de naam van de ex-geliefde. Haar naam is synoniem voor het tere ochtendlicht: bleek en roze. De tekstdichter herinnert zich zoete dingen zoals de leliegeur van haar huid. Maar blijkbaar is er iets vreselijks mis gegaan, want de dichter lijdt aan een donker en duister liefdesverdriet: zijn geloof is dood, zijn hoop verdord. Hij zal nooit meer terugkeren en blijft achter in een schaduwwereld waarin hij alleen maar haar naam kan noemen: Rosicler.

Volledige vertaling
Nummer