Gricel

Jouw droombeeld was als van kristal en diggelde in stukken toen ik vertrok, want nooit, nooit keerde ik weerom…

Liefdesverdriet van voor tot achter in deze tango. Gricel is de naam van een beminde. Zomaar een liefdes(verdriet)lied is dit niet, want Gricel heeft echt bestaan: haar volledige naam was Susana Gricel Viganó. Zij was eerst de geliefde, pas veel later werd zij de vrouw van tekstschrijver en dichter José María Contursi. In de liedtekst heeft de ik-persoon Gricel verleid en is daarna verdwenen: “jouw illusie van kristal brak toen ik vertrok. Want nooit, nooit kwam ik weerom. Hoe bitter was jouw verdriet”. Nu heeft de ik-persoon spijt als haren op zijn hoofd. Veel hoop lijkt er evenwel niet te zijn: “ik gaf me over andere kussen. Mijn leven was een schijnvertoning. Wat zal er van mij terechtkomen, Gricel?” Gelukkig kwam het – in het echt – allemaal nog goed.

De Susana Gricel Viganó uit de titel woonde in de provincie, in Capilla del Monte in de heuvels bij Córdoba. Ze was 15 toen ze in 1935 de toen 24-jarige Contursi ontmoette in Buenos Aires, bij een optreden van Nelly Omar. Drie jaar later, in 1938, ging Contursi voor zijn gezondheid kuren in de bergen. Op aanraden van Nelly Omar werd dat Capilla del Monte. Toen sloeg de vonk echt over. Contursi was echter getrouwd, had kinderen en koos uiteindelijk voor zijn huwelijk. Contursi en Gricel bleven elkaar evenwel liefdesbrieven schrijven. Alles kwam in de openheid toen de tango “Gricel” werd gepubliceerd (1942). Daardoor kwam zij – winnares van lokale schoonheidswedstrijden en in een witte overall werkend als pompbediende – in haar omgeving bekend te staan als “de Gricel van het tangolied”. In 1949 trouwde Gricel met Jorge Camba, die haar al snel verliet voor een andere vrouw. In 1962, Contursi was inmiddels weduwnaar, ontmoetten ze elkaar opnieuw en ontstond een relatie. Ze trouwden in 1969. Contursi overleed in 1972.

Veel van de tango’s die Contursi schreef gaan over zijn geliefde Gricel, maar niet allemaal. Het is soms een beetje raden welke tango’s dat zijn. In ieder geval niet die van voor 1938. Maar wel: Quiero verte una vez más (1939), En este tarde gris (1941), Toda mi vida (1941), Junto a tu corazón (1942), Verdemar (1943), Cada vez que me recuerdes (1943), Sombras nada más (1943), Tabaco (1944), Cristal (1944), Garras (1945), La noche que te fuiste (1945), Tu piel de jazmín (1950).

Volledige vertaling
Nummer 

Se dice de mí

Meer dan één man smelt als ik zucht en als ik hen aankijk, staan ze te puffen ze als een Ford.

Ze zeggen van mij, zo luidt de titel van deze milonga. Het lied gaat over een aantrekkelijk iemand, iemand over wie veel gepraat en geroddeld wordt, maar die zich daar niets van aantrekt, of wil aantrekken. Onbedoeld heeft deze tekst een feministische ondertoon gekregen, want oorspronkelijk was deze milonga geschreven voor een man: de zanger Carlos Roldán die het in 1943 opnam met het orkest van Francisco Canaro. Tien jaar later kreeg de vrouwelijke versie van dit lied enorm veel succes in de uitvoering van Tita Merello, die het in 1954 met dezelfde Canaro opnam en waarmee zij in 1955 verscheen in de tangofilm Mercado de abasto. Dit te weten maakt de tekst interessanter: de oorspronkelijke mannenbravoure verandert in het lied van een krachtige, zelfbewuste vrouw. Bron: https://es.wikipedia.org/wiki/Se_dice_de_m%C3%AD

Volledige vertaling
Nummer 

Desencanto

Het leven misgunde mij de vooruitzichten die mijn moeder mij in de wieg toezong.

Op de dansvloer is dit één van de verdrietigste tango’s die er bestaan. De muziek van “Desencanto” is een mix van weemoed, duister verdriet en knagende pijn. De liedtekst is daarmee volledig in lijn. De tekst gaat over kinderdromen en hoe die door het leven gefnuikt worden. Prachtig is de regel over de moeder die het kind in de wieg bedriegt door de zonnige vooruitzichten die ze haar kind toezingt, en die hem, veel later dus en buiten haar schuld, door het leven niet gegund worden. Uiteindelijk blijkt er, heel subtiel, ook liefdesverdriet in het spel: er is sprake van een liefdespartner die bedrog pleegt. Het lied eindigt met de tekstzanger als zombie: hij voelt niet, hij luistert niet, ook niet naar zijn hart.

Niet toevallig zijn muziek en tekst van deze tango van één en dezelfde persoon, de beroemde Enrique Santos Discépolo: tekstschrijver, componist, acteur, toneelschrijver en filmregisseur (1901-1951). Zijn bijnaam was Discepolín. Zijn doorbraak kwam in 1928 met de tango Esta noche me emborracho. In datzelfde jaar ontmoette hij zijn grote liefde en vaste levenspartner, de Spaanse zangeres Tania (Ana Luciano Divis). Discepolín is vooral bekend door zijn ironisch getinte, maatschappijkritische tangos als Cambalache en Gira, Gira, maar hij schreef ook andersoortige tangos: romantische, expressionistische (Soy un arlequin), gepassioneeerde (Canción desesperada) en nostalgische (Carillon de la Merced). Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Enrique_Santos_Disc%C3%A9polo

Volledige vertaling
Nummer 

Canción desesperada

Ik ben een hardnekkige vraag die zijn pijn en jouw verraad van de daken schreeuwt.

De Bob Dylan van de tango, dat is Enrique Santos Discépolo (1901-1951). Prachtige teksten schreef hij en heel divers: romantische, wrede, politieke en sentimentele teksten, steeds met verrassende beeldspraken. Het onderwerp van deze Canción desesperada, een tango uit 1945, is liefdesverdriet. Verrassend is dat de tekst zelf aan het woord is, de tekst bezingt zichzelf: “Ik ben een wanhopig lied,” zo luidt de beginregel. De tekst beklaagt de dichter die in de liefde wreed bedrogen is: “Waarom, vraag ik me af, ja waarom hebben ze mij geleerd lief te hebben, als mijn liefde gedood werd door jou lief te hebben?

Volledige vertaling

Bajo un cielo de estrellas

Te voelen dat alles, alles haar naam noemt, dat geeft me een enorm verlangen om te huilen.

Onder een sterrenhemel, zo luidt de titel van deze wals. In de tekst is het donker. De schrijver/zanger keert terug naar zijn oude buurt, benieuwd hoe het er nu is: zijn oude vrienden, het oude café. Zijn gedachten keren terug naar zijn jeugd en naar de liefde die hij heeft achtergelaten. Hij hoort een stem die zegt: “ik weet dat je voor haar bent gekomen, voor haar.” In alles hoort hij haar stem, dat doet bij hem de tranen opwellen.

Een goede verstaander zou in de romantische liefdesregels van deze wals uit 1941 de romance tussen Susana Gricel Viganó en de tekstschrijver José Maria Contursi kunnen herkennen. Heel onmogelijk is dat niet, omdat hun liefde in 1938 opbloeide en Contursi vanaf 1941 vele tango’s aan zijn Gricel wijdde. Het thema van het lied, de oude buurt, de vrienden, het oude café, pleit echter daar niet voor. Deze requisieten passen niet goed bij de liefdesgeschiedenis tussen “Catunga” en Gricel. Bron: https://www.todotango.com/english/history/chronicle/113/Gricel/

Volledige vertaling

Tú, el cielo y tú

Hou je harde leugen voor je, dat is mijn wens. Mij zo uit de weg ruimen zou veel wreder zijn.

Als je afgaat op de muziek van Di Sarli klinkt de tango Tú, el cielo y tú voor iemand die de tekst niet kan verstaan als een zoet liefdeslied. Bij nadere bestudering gaat de tekst evenwel over hard en wreed liefdesverdriet. De geliefde heeft zojuist afscheid genomen, haar zakdoek is nog lauwwarm (tibio). Maar de boodschap kan de tekstdichter/zanger niet aanhoren, die is hem te wreed. Hij smeekt die boodschap nog even geheim te houden, om die nog even niet op aarde te laten afdalen, om die te laten bij God, bij de hemel en bij haar. Dat is waar de zanger wil zijn: bij haar, bij de hemel en bij haar, omdat de rauwe werkelijkheid van de afwijzing hem te veel is.

Volledige vertaling

Nada

Niets, niets is er over van je geboortehuis. Alleen maar spinnenwebben in het opschietende onkruid.

Prachtig liefdesverdriet, verwoord in een mooie en melodieuze tekst. In de tekst is de minnaar aangekomen bij het huis van zijn voormalig geliefde, maar zij is vertrokken. Alles is weg. Het huis is leeg, de rozenstruiken zijn verdwenen, tussen het opschietende onkruid groeien spinnenwebben. Kortom, van de liefde is niets meer over. In het laatste couplet loopt de zanger weg van het geboortehuis van zijn geliefde, maar weet niet waarheen. Hij verneemt slechts een echo van haar stem. In de laatste regel komt, heel symbolisch, op de drempel van de voordeur een traan tot bloei.

Volledige vertaling
Nummer 

Milonga de mis amores

Moe van alles keer ik terug en in mijn hart huilen de jaren. Mijn leven is slechts op zoek naar de stilte van de oude buurt.

Melancholischer dan deze tekst kan bijna niet. Deze milonga verhaalt van de milonga van vroeger, de milonga uit de achterbuurten. Met de muziek komt ook het gevoel van vroeger terug: de rust van de buitenwijk, de vrolijkheid van een dansfeest, het gevoel gelukkig te zijn. Maar dat gevoel is weg, de vooruitgang heeft alles kapot gemaakt, het gevoel van vroeger is onbereikbaar geworden. De titel Milonga de mis amores, is een beetje cryptisch, want er worden in de tekst geen oude liefdes bezongen. Alleen het laatste couplet verwijst bedekt naar één unieke liefde die niet heeft mogen bloeien. Mogelijk is dat de liefde van de tekstschrijver van deze milonga, José Maria Contursi, voor de jonge Susana Gricel Viganó die hij twee jaar eerder ontmoette. Heel waarschijnlijk is dat niet, want hun romance bloeide pas op in 1938, terwijl deze milonga uit 1937 stamt. Bron: https://www.todotango.com/english/history/chronicle/113/Gricel/

Volledige vertaling

Yo soy el tango

Ik ben de oude tango, geboren in de achterbuurten. Waarom geloven, waarom liegen dat ik veranderd ben, als ik dezelfde ben als vroeger?

Dit is een uitzonderlijke tango. Het onderwerp is nu eens geen liefdesverdriet, dit lied gaat over de tango zelf. Sterker nog, in dit lied komt de tango zelf aan het woord. De tekst vergelijkt de moderne tango, die uit 1941, met de oude tango, die van de guardia vieja (de jaren twintig). Ondanks het feit dat hij, de tango, in de danszalen over de hele wereld een ereplaats veroverd heeft, is zijn afkomst nederig, zegt de tekst. De essentie en hart van de tango zijn niet veranderd.

De moderne tango, die uit de Gouden Eeuw van de tango, besloeg de jaren 1935-1955. De start werd gegeven door het orkest van Juan D’Arienzo, dat vanaf 1935 de tango met zijn strakke beat een nieuw leven inblies. Begin jaren veertig was tango echt hip, het was dé dominante populaire cultuur in de hoofdstad van Argentinië. De muziek en de dans was overal: in Buenos Aires leefden meerdere tientallen orkesten van de tango. Voor 1935 was de tango bijna ingedut. De oude tango, die van de guardia vieja, had haar hoogtepunt beleefd in de jaren twintig. Niet toevallig viel de dip samen met de crisisjaren. En de revival van de tango viel samen met het begin van de tweede wereldoorlog die Argentinië enorm welvarend maakte: Argentinië bevoorraadde zowel de As-mogendheden als de geallieerden.

Volledige vertaling
Nummer 

Toda mi vida

En nu dat je ver weg bent en je mij hebt weten te vergeten, ben ik een passage uit je leven, niets meer.

In het hoge tempo van de uitvoering van Troilo/Fiorentino valt het niet zo op, maar Toda mi vida is een liefdesverdrietlied vol van verlangen. De dichter, José Maria Contursi, spreekt zijn verlangen uit naar een geliefde die er niet meer is, die verdwenen is, die haar eigen weg is gegaan. Die geliefde is Susana Gricel Viganó, kortweg, Gricel, die in 1934, op 14-jarige leeftijd de toen 23-jarige Contursi ontmoette. De liefdesvonk sloeg over, maar tot een relatie kwam het pas veel en veel later, in 1962. Ten tijde van deze tango, 1941, was Contursi, hoewel getrouwd, nog steeds overduidelijk hoteldebotel van Gricel, zoals blijkt uit dit lied en tal van andere tangos die aan haar wijdde.

Volledige vertaling
Nummer 

Paisaje

Nu weet ik dat mijn leven, net als jij, slechts een ver en donker landschap is, zonder dromen van zilver, zonder liefdesgoud.

Liefdesverdriet aan de muur. Een schilderij, een herfstlandschap, daarom draait de tekst van deze wals. Op het doek veel schaduw, nevel, wolken en mist, bomen in de aprilregen (in Argentinië zijn de seizoenen omgekeerd). Dit recent aangeschafte schilderij heeft de dichter opgehangen tegenover de plek waar het portret van zijn voormalig geliefde hing. Hij vraagt zich af wie de schilder is en hoe die zijn geliefde zou schilderen, hoe de schilder haar gevoelens zou vastleggen. In het herfstlandschap herkent de dichter het beeld van de voorbije liefde: hun beider levens ziet hij als donkere, treurige landschappen zonder licht, zonder hoop.

De tekst van deze wals met zijn prachtige beeldspraak is geschreven door de dichter Homero Manzi en op muziek gezet door de pianist Sebastián Piana. Het duo Manzi/Piana was een sterk koppel, dat vooral veel milongas voortgebracht heeft: Milonga sentimental, Milonga de Puente Alsina, Milonga de los fortines, Mañanera, Betinotti, Milonga del 900, Milonga triste, Pena mulata, Papá Baltasar, Carnavalera. Daarnaast schreven ze een aantal bekende tangos en dus deze wals, Paisaje (Landschap). Meer achtergronden in dit mooie interview met Sebastián Piana: https://www.todotango.com/english/history/chronicle/83/Piana-The-last-interview-/

Volledige vertaling
Nummer 

Nostalgias

Ik wil mijn hart bedrinken om een dwaze liefde te vergeten die, meer dan een liefde, een lijden is.

Een van de mooiste tangoliederen ooit, dit Nostalgias. De nostalgie uit de titel slaat op het terugverlangen, de hunkering naar een vroegere liefde. Liefdesverdriet dus. De tekst heeft alleen maar prachtige welluidende frasen: “Quiero emborrachar mi corazon para olvidar un loco amor que mas que amor es un sufrir.” In gewoon Nederlands: “Ik wil mijn hart bedrinken om een dwaze liefde te vergeten die – meer dan een liefde – een lijden is.” De ene prachtige zin na de andere volgt, het gaat maar door. Het liefdesverdriet wordt gekleurd door de dode rozen van een verloren jeugd, door de klacht van een bandoneon, door het zwart van een sombere, sterrenloze nacht. Met veel drank probeert de zanger het liefdesverdriet te bezweren. Maar iedereen weet wat daarvan overblijft: een kater.

Volledige vertaling
Nummer 

Chau, no vas más

Maar leef altijd… Leef intens. Want weet je wat het is om te leven?

Tot ziens, het gaat niet meer, zo luidt de titel van dit droevig-optimistisch liefdesverdrietlied: de liefde is op, over. De moraal van deze tekst is dat het leven ondanks alle ellende dóórgaat: kijk niet om, maar vooruit. De boodschap is het leven tegemoet te treden met enthousiasme en gretigheid, met de wil om van het nieuwe leven te genieten, in het volle besef van de mogelijkheid opnieuw fouten te maken, weer opnieuw op te krabbelen, enzovoort. Met andere woorden: leef vooruit! De optimistisch moraal past bij de tijd waarin dit lied gecomponeerd is (1973): de tijd van de flower power, van de beatniks. Al is het de vraag òf en hoe Argentinië een flower power meegemaakt heeft.

Volledige vertaling
Nummer 

Lazzarella

Kleine dondersteen die je bent, je denkt helemaal niet aan mij. Je lacht om me te laten beseffen dat ik mijn tijd verdoe je achterna te zitten.

Lazzarella is een Italiaans liedje. De tekst is het Napolitaans, in het lokale dialect van Napels. Lazzarella betekent ondeugend type, kleine dondersteen, in dit geval een brutaal, aantrekkelijk meisje dat niet toegeeft aan de complimenten van de zanger, die haar maar al te graag op schoot zou willen hebben. Helaas voor hem krijgt Lazzarella een vriendje. In de liefde moet ze eerst nog een beetje groeien, maar daarna is ze klaar is om te trouwen in de Gesù-kerk.

Lazzarella werd gecomponeerd door Domenico Modugno en Riccardo Pazzaglia. Het lied, met een optreden van Aurelio Fierro, werd tweede tijdens de 5e editie van het festival van Napels. Het kreeg ook meteen een commercieel succes, met een piek op de 2e plaats in de Italiaanse hitparade. Later werd het lied gecoverd door verschillende artiesten, waaronder dezelfde Modugno, Aldo Conti, Dalida, Renato Carosone en deze versie van de Finse zangeres Laila Kinnunen. Het lied inspireerde ook een komische film met dezelfde naam, geregisseerd door Carlo Ludovico Bragaglia en met in de hoofdrol Alessandra Panaro en Terence Hill (die van de spaghettiwesterns met Bud Spencer). Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Lazzarella

Volledige vertaling
Nummer 

Y todavía te quiero

Waarom schreeuw ik niet dat alles een leugen is, dat jouw liefde een leugen is. Waarom heb ik je liefde nodig, als ik daarin slechts martelaarschap vind en pijn?

Ik houd nog steeds van jou, zo luidt de titel van het liefdesverdriet-lied: “Y todavía te quiero“. Dat klinkt veelbelovend, maar dat is het niet. De beschreven liefde is niet wederzijds. De geliefde toont geen liefde, sterker nog: de geliefde liegt, liegt nogmaals en blijft liegen. De minnaar put zich uit, vraagt zich af waarom dit door moet gaan, zijn martelaarschap en pijn. Wát melodrama, één die past bij de tijd waarin deze tango geschreven is (1956). Ik heb de indruk dat uit deze periode veel tango’s komen waarin ofwel suikerzoete liefde beschreven wordt òf, als tegenhanger, ongedifferentieerd melodramatisch liefdesverdriet. Suikerzwart drama dus, waarin je lekker kan zwelgen.

Volledige vertaling

Fueron tres años

Laat me je lippen kussen, slechts voor even, en dan zal ik gaan. Verbreek deze kwelling, want je zwijgen zegt me reeds tot ziens.

Een moeizame relatie van drie jaar en dan een afscheid, daarover handelt dit lied. Er is een minnaar die spreekt en een geliefde die zwijgt. Die stilte spreekt boekdelen, die stilte houdt reeds het afscheid in. Toch houdt de minnaar vol: hij voelt het vuur van haar afscheidskus, hij voelt de liefdestranen. In deze tearyerker speelt de herinnering aan drie moeilijke jaren de hoofdrol, de kwelling van een asymmetrische liefdesrelatie. De auteur van deze tango, Juan Pablo Marín, was een gitarist, singer en tekstschrijver afkomstig uit Plaza Huincul in de Argentijnse provincie Neuquén. Op een avond zat hij met een andere dichter, Julio Camilloni, in a café tegenover Radio El Mundo. Bij een paar koffies en drankjes bekende deze hem het verhaal van zijn ongelukkige liefde. Marin zette zijn verhaal op muziek. Het lied werd een grote hit in de Latijnsamerikaanse wereld (in de tango en daarbuiten) en zette Marín, toendertijd 28 jaar oud, op de kaart. Bron: http://www.tangobythesea.com/2015/03/fueron-tres-anos-it-has-been-three-years.html

Volledige vertaling