Tabaco

En terwijl ik rook vormt de rook jouw figuur en in het aroma van de tabak bespeur ik uit de verte jouw parfum dat verhaalt van jouw vergetelheid en mijn waanzin.

Liefdeverdriet gesmoord in tabak, dat is de strekking van dit lied. In 1944, toen dit lied geschreven werd, rookte iedereen nog, en zéker alle minnaars en beminden. In de tekst roept de sigaretterook de verre, onbereikbare geliefde op. De ijle rookvormen doen de tekstdichter denken aan de vorm van zijn lief, de geur van de rook roept uit de verte haar parfum op. Het maakt haar tegelijkertijd dichtbij en veraf.

Dit lied is gebaseerd op de daadwerkelijke liefdesgeschiedenis tussen tekstdichter José María Contursi en de knappe Susana Gricel Viganó. Ze ontmoetten elkaar in Buenos Aires. Gricel woonde op dat moment in Córdoba. Ze vergezelde de zussen Gori en Nelly Omar – vriendinnen uit hun woonplaats Guaminí – naar een optreden van Nelly die zangeres was. Contursi, bijnaam Catunga, was een woest aantrekkelijke radiopresentator, zij een blondine met mooie trekken. Gricel’s veertien jonge jaren weerhielden haar er niet van om verliefd te worden op de 23-jarige Contursi. Dit alles gebeurde in het jaar 1934.

Vanwege de fysieke afstand tussen beiden en vanwege de persoonlijke omstandigheden van Catunga (hij was getrouwd en had een kind) was hun liefde onmogelijk. In 1942 schreef Contursi de tango Gricel die, met de stem van Francisco Fiorentino door Aníbal Troilo werd opgenomen. Het succes daarvan was het begin van een reeks prachtige tangos die Contusi baseerde op de onmogelijke liefde op zijn verre geliefde: Verdemar, La noche que te fuiste, Sin lágrimas, Quiero verte una vez más, Cosas olvidados, Tu piel de jazmin, Claveles blanco, , Por calles olvidadas, Cristal, Mi tango triste, Esta noche de copas, Vieja amiga, Y la perdí en ook deze tango Tabaco. Bron: http://tangosalbardo.blogspot.com/2012/09/tabaco.html

Volledige vertaling
Nummer 

Fumando espero

Geef mij de rook uit je mond, geef me, opdat het vuur in mij ontbrandt.

Dit lied dat stamt uit 1922, toen roken nog sexy en opwindend was. “Al rokend wacht ik”, zo luidt de titel. Dat wachten is op de geliefde die ook rookt. Het lied vermengt suggestief de passie van de liefde met het vuur van de sigaret. Het lied is mede zo sterk vanwege de melodieuze, bijna swingende zinnen. Uit het laatste couplet: sus espirales son sueños celestiales, oftwel zijn (rook)spiralen zijn hemelse dromen. Die spiralen vormen op hun beurt glorieuze wolken waarin de vuurpunt van zijn sigaret straalt als een heldere ster. De sigaret niet alleen als naspel (derde couplet), maar ook als voorspel.

Deze tango van Spaanse origine werd in Argentinië geïmporteerd door zangeres Tania, de partner van Enrique Santos Discepolo. Het lied werd in Buenos Aires al snel een succes en werd voor het eerst in een instrumentale versie opgenomen door Roberto Firpo. Rosita Quiroga nam het op voor het Victor-label in juli 1927. Ignacio Corsini nam het op in december 1927 met de teksten aangepast aan de mannelijke zanger. In de jaren 50 werd deze tango erg populair. Hector Varela, in 1955 voor het Columbia-label, en Carlos Di Sarli in 1956 voor het Victor-label, namen het succesvolle nummer op met de stem van Argentino Ledesma. Ook in de populaire muziek duikt het nummer regelmatig weer op, zij het vaak als persiflage op deze uitvoering van Sara Montiel (een fragment uit de film El Último Cuplé).

Volledige vertaling
Nummer 

Que nadie sepa mi sufrir

Het vuur van je mooie zwarte ogen verlichtte het pad van een andere liefde.

Dit lied is een dynamische, opzwepende wals. Het onderwerp is wederom liefdesverdriet. De tekstzanger is oprecht verliefd. De geliefde was dat blijkbaar niet, want die is alras vertrokken naar een ander. Teleurgesteld als hij is, houdt hij zijn verdriet het liefst verborgen. De laatste regel luidt: “Niemand hoeft van mijn lijden te weten” ofwel: “Que nadrie sepa mi sufrir“. Zoals veel tangoteksten heeft dit lied (met een paar kleine tekstaanpassingen) ook een vrouwelijke versie, waarin de hoofdpersoon een vrouw is en de geliefde een man. Want liefde is a priori symmetrisch, en liefdesverdriet dus ook.

Dit nummer heeft een flinke historie. Van oorsprong is het een Argentijns lied, of beter, een Peruaans walsje. Het dateert uit 1936, maar bleef in de anonimiteit tot Edith Piaf het hoorde tijdens een Zuid-Amerikaanse tournee. Ze liet een andere tekst schrijven en nam het op in haar repertoire onder de titel La foule. De Franstalige tekst gaat over een vrouw die tijdens een dansfeest door de massa (la foule) in de armen van een man gedrukt wordt, met hem wegdanst en daarna door diezelfde massa uit zijn armen getrokken wordt. Niet veel later werd het lied in de Spaantalige wereld bekend onder de titel Amor de mis amores, met uitvoeringen van onder andere Julio Iglesias, Los Lobos en René Froger. Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Que_nadie_sepa_mi_sufrir

Volledige vertaling

Todo es amor

Vanuit de hemel wees iemand de weg om onze lotsbestemmingen te verenigen en zo ons geluk te bereiken.

Geen liefdesverdriet in deze tango Todo es amor, maar een vervullende liefde. De tekst begint enigzins dramatisch, met veel zorgen en onbehagen en met angstige uren. Maar die zorgen worden allemaal weggenomen door de liefde van en voor de geliefde. De liefde overwint alles en en alles is liefde: de wind, een nachtegaal, een bloem en jij en ik…

In jaren twintig waren tangoteksten rauw en liederlijk, zoals het leven in de crisistijd toen ook was (bv. Alma en pena en Che papusa oí). In de gouden jaren van de tango (1935-1945) waren de teksten lyrisch dramatisch en vol van smartelijk liefdesverdriet (bv. Después en Junto a to corazón). Dergelijke ééndimensionale en suikerspinzoete liefdesliederen als deze Todo es Amor (1957) en Bomboncito (1958) zie ik pas verschijnen in de nadagen van de tango, vanaf zeg 1950. Geen idee hoe dat komt. Misschien door de welvaart? De televisie?

Volledige vertaling
Nummer 

Bomboncito

Het voelt zo goed gevangene te zijn, als jouw hartstochtelijke omhelzing de gevangenis is.

Deze tango is een heus liefdeslied in volledig zuurstokroze. De “bomboncito” uit de titel betekent “bonbonnetje”, te vertalen met “snoepje” of “liefje”. “Sweetie” zouden de Engelsen zeggen. Het bonbonnetje in kwestie heeft het leven van de tekstdichter opgetild en verlicht: het leven schijnt hem tegemoet vanwege hun hartstochtelijke, wederzijdse liefde.

Het prachtige zoet van dit liefdeslied hoor je ook terug in de muziek van Salamanca. De hoge vastgehouden viooltonen, in de intro en ook verderop in het nummer, waren zijn handelsmerk. Fulvio Salamanca was van 1940 tot aan 1957 pianist in het orkest van D’Arienzo. Daarna begon hij zijn eigen orkest. Helaas voor hem was dat in de nadagen van de tango: één voor één sloten de tangosalons en werden verbouwd tot pizzeria’s. Lees meer hierover in dit mooie interview met Eduardo Cortti, bandoneonist in het orkest van Salamanca.

Volledige vertaling
Nummer 

El llorón

Om vrouwen te versieren moet je af en toe huilen om hen verliefd te laten worden.

De tekst van deze milonga geeft een recept hoe vrouwen te versieren: geneer je niet, wees een huilebalk. De truc is af te toe te huilen, dat vertedert de dames, zo beweert de tekstzanger van dit nummer. Het doet hem niets als zijn vrienden hem uitlachen. Hij, de huilebalk (“El llorón“) is toch nummer één als het op versieren aankomt. De tekst vertoont weinig ontwikkeling, maar het contrast tussen de Zuid-Amerikaanse macho-versierder en de huilebalk is erg amusant.

Volledige vertaling
Nummer 

Recién

Vandaag, bij mijn terugkeer, verwachtte ik het verwijt van je vergetelheid, maar ik vond slechts de straf van je vergevingsgezindheid.

Homero Manzi is de tekstdichter van zo’n honderdvijftig tango’s, waaronder beroemde nummers als Barrio de tango, Desde el alma (wals), Fruta Amarga, Fuimos, Malena, Manaña zarpa un barco, Milonga Sentimental, Romance de mi barrio en Sur. Een hele lijst. En ook van deze Recién. In prachtige, poetische tangotaal beschrijft dit nummer de recente (recién = recentelijk) ontmoeting van de tekstdichter met zijn voormalig geliefde. Hij duikt in het verleden en beseft al zijn misstappen (fracasos). Tot zijn grote verbazing ontdekt hij ter plekke dat de geliefde niets vergeten heeft, maar wel alles vergeven. Deze vergevingsgezindheid ervaart hij bijna als een straf (castigo). Zijn fouten zijn gezien, maar worden tot zijn verbazing liefdevol bedekt.

Volledige vertaling
Nummer 

Nunca tuvo novio

Je huilt en al huilend vallen tranen trillend van emotie op de pagina’s van je bouquetreeks-roman.

Een echte tranentrekker, dit lied. Het handelt over een oude vrijster, een vrouw die nooit een vriendje heeft gehad. Terwijl de zon over haar leven onder gaat, wenst ze zich nog steeds een bouquetreeks-liefde, droomt ze van haar prins die nooit kwam. Het lied heeft een prachtige melodie, eentje die empathie oproept. De tekst is echter keihard en kent geen medelijden. Haar droom wordt belachelijk gemaakt: “stop met huilen, vergeet die in prachtige volzinnen sprekende droomprins”. Het laatste couplet (niet gezongen in de versie van Láurenz/Podestá) komt met een onverwachte, maar prachtige wending waarin de tekstdichter zijn eigen lot vergelijkt met het hare. Ook hij verlangt naar een liefdevolle streling die hem zijn noodlot doet vergeten.

Volledige vertaling

Rosas de otoño

Mijn gelaatsuitdrukking toont dat ik ‘s nachts bijna niet slaap. Ik slaap bijna niet, weet je waarom?

Rosas de otoño, dat zijn herfstrozen. Dit lied gaat over liefde met een treurig randje. De tekst begint mooi en zoet, vol van liefdesovertuiging. Maar gaandeweg blijkt dat geloof toch steeds meer een droom, een wensdroom van een liefdeszieke die droomt dat de ander van hem houdt. De dichter vindt alleen rust in de muziek, wanneer hij zijn vingers naar de snaren brengt om bijvoorbeeld dit lied te spelen. Zo gaat dit klaaglied uiteindelijk ook over het lied zelf.

Volledige vertaling
Nummer 

Después

Een in stukken gebroken lied dat nog steeds een lied is.

Een klassieker, dat is de tango Después. Prachtig simpele titel die niet eens zo makkelijk vertaalbaar is. Het betekent zoiets als: “Daarna”, Later of “En toen”. De context is uiteraard weer liefdesverdriet: wat er komt als de liefde over is. Erg duidelijk is de tekst niet: het is een impressionistische schets in de tinten zwart en somber. Laatste regel van het refrein: “Een in stukken gebroken lied dat nog steeds een lied is”. Prachtig: een verhaal over een gebroken liefde is nog steeds een verhaal waard.

Volledige vertaling
Nummer 

Trenzas

Vlechten die me vastbonden in het juk van je liefde, het bijna zachte juk van je lach, van je stem.

Trenzas, dat zijn vlechten. Vlechten van de afwezige, verdwenen geliefde. In de lange, dramatische tekst van dit liefdesverdriet-lied staan de haarvlechten van de geliefde symbool voor van alles: voor ketens van liefde, voor ketens van angst, meer in het algemeen voor de verwevenheid van het eigen leven met dat van een ander.

Volledige vertaling
Nummer 

Milonga Sentimental

Anderen beklagen zich door te huilen, ik zing opdat ik niet huil.

Tangomuziek is passioneel. De teksten gaan vaak over de treurnis van het leven, over het verdriet van een verloren gegane liefde. Tangowalsjes en milongas zijn vrolijker. Daarom zou je verwachten dat de teksten daarvan ook vrolijk zijn. Gek genoeg is dat lang niet altijd niet het geval. Ook deze Milonga Sentimental, de naam zegt het reeds, heeft een droevige tekst. De tekstdichter bezingt zijn verloren liefde: “Anderen huilen om hun verdriet te verwerken, maar om niet te hoeven huilen zíng ik”. Een vrolijk nummer dus, maar met de tanden op elkaar.

Volledige vertaling

Carillón de la Merced

Pelgrimswonder gedrenkt in tranen. Jouw zang is, net als ik, moe van het leven.

De tekst van het lied is enigzins mysterieus. De tekstdichter is een melancholisch man. In de hoofdstad Santiago de Chili komt hij bij toeval het carillon van de Merced-basiliek tegen en wordt geraakt door haar klanken. Die ontlokken hem de ontboezeming dat hij op zoek is naar een geliefde die was, die vertrok en die hij nooit terug zal kunnen vinden. Zijn queeste naar deze vrouw is een geheim dat rondtolt in zijn hoofd, net zoals de klokken in het carillon. Aan het eind van het lied hoopt hij zijn geheim bij de kerkklokken achter te laten.

Dit lied is gebaseerd op een bestaand klokkenspel van Chileense origine. In 1928 was Enrique Santos Discépolo in gezelschap van Alfredo Le Pera met de theatergroep “la Compañía Faustino Sarmiento” in Santiago de Chili. Ze verbleven in een hotel tegenover de Basiliek van de Merced op de hoek van de straten Enrique Mac lver en Merced. Op een ochtend werden ze gegrepen door de klanken van het carillon. Ze vonden de melodie zo mooi dat ze besloten op basis daarvan een tango te maken. Discépolo schreef de muziek en samen met Alfredo Le Pera de tekst (vanaf 1932 zou Le Pera met Carlos Gardel samenwerken en kwam in 1935 met hem om bij het vliegtuigongeluk in Mendellín). Tania, de vrouw van Discépolo, had veel succes met de premiere van het lied in het Victoria Theater van Santiago. Dat was op 23 januari 1931. In juni van hetzelfde jaar nam Orquesta Típica Victor deze tango op met zang van Ernesto Famá. Bron: https://www.tangoargentinoclub.nl/tcw/archives/73.

Volledige vertaling

Soy un arlequín

Ik ben een harlekijn die zingt en danst om te verbergen dat zijn hart vol van verdriet is.

Schrijver en componist van dit lied is de befaamde Enrique Santos Discépolo (1901-1951): componist, muzikant, dramaturg en filmregisseur. Zijn bijnaam was Discepolín. Discépolo is bekend vanwege zijn scherpe, sociaal-kritische tango’s zoals bijvoorbeeld Yira, yira (1929) en Cambalache (1934). Daarnaast schreef hij ook sentimentelere liederen zoals Uno (1943), Cafetín de Buenos Aires (1948) en deze Soy un arlequín uit 1929. De kracht van zijn teksten is dat hij zijn teksten een universele lading weet te geven, dat hij altijd het particuliere weet te ontstijgen. Dit lied is de klacht van de harlekijn, de clown die niet zómaar lacht, maar die achter zijn lach huilt om zijn liefdesverdriet. Prachtig beeld. Ook de muziek is van Discépolo en verbeeldt zowel in ritme als in melodie het lachen én het leed.

Volledige vertaling

Caserón de tejas

Alles was zo simpel: als een heldere hemel. Alles was goed, als in het verhaal dat grootvader ons tijdens de heerlijke siëstas vertelde.

Een verhaal van onschuld en verlangen, dat is dit lied. Het onderwerp is een huis in Belgrano, een van de oudste en sjiekste wijken van Buenos Aires. Het huis heeft een pannendak, een binnenplaats en een hek. In de tekst wordt teruggegaan naar de kindertijd: buiten spelen op een warm troittoir, opa die verhalen vertelt en op de piano een wals speelt. Door deze wals nogmaals te spelen komt alles terug: het huis, opa in zijn pak, de moeder die de kinderen roept…

Volledige vertaling

Esta noche de luna

Ik ben een ster over de zee die zijn baan vertraagt om in je ogen te verdrinken.

Esta noche de luna (“Een maanverlichte nacht”) is een tango die op een poetische manier het kwetsbare, maar intense verlangen naar een geliefde schildert. Het lied gebruikt diverse beelden uit de natuur: de hemel om uit te drukken hoe miniscuul de dichter zich voelt ten opzichte van de wereld, de zee om het gevoel weer te geven omver geblazen te worden, geen controle meer te hebben. Deze universele beelden geven uitdrukking aan de door de liefde veroorzaakte wanhoop. Beheksing en magie drukken uit dat de liefde niet van deze wereld is, dat het betoverend kan zijn wanneer het goed gaat, en dat het wel behekst kan lijken wanneer dat niet zo is… [Bron: Tanguito Tango Academy, London]

Volledige vertaling