El Arranque y Lidia Borda: Tal vez será mi alcohol

Op vrijdag 5 juni 2015 begon het Cultureel Centrum Kirchner in Buenos Aires zijn artistieke programmering met een concert in het Nationaal Auditorium door zangeres Lidia Borda, pianist Diego Schissi en Orchestra El Arranque. Tijdens de show bundelden El Arranque en Lidia Borda hun krachten om “Tal vez será mi alcohol”, “Nido gaucho”, “Vida mia” en “Será una noche” uit te voeren. Daarna zong de zangeres samen met Diego Schissi “Yuyo verde” en “Tu pálida voz”. Het filmpje van “Tal vez será mi alcohol” is misschien niet de meest boeiende video-registratie, maar de muziek is prachtig.

Tal vez será mi alcohol

Het is donker op de dansvloer en onbedoeld vormen zich schaduwen, die Griseta oproepen, Malena, Maria Esther.

Een tango binnen de tango, dat is deze Tal vez será mi alcohol. In de tekst bevinden we ons in een donkere tangosalon. De schaduwen roepen vrouwspersonen uit andere tango’s op, onder andere Griseta en Malena. Er speelt droevige tangomuziek: een bandeneon, een hartverscheurende viool, een snikkende stem. De tekstdichter, gevoelig als hij is voor al deze indrukken, herinnert zich daardoor, of misschien wel door de alcohol, de stem van een geliefde. Zij is niet meer, ze was opeens vertrokken, maar de tekstdichter kan niet anders dan aan haar denken, vooral als de sombere schaduwen van de tango haar oproepen. Prachtig hoe de sfeer van een tangosalon en de treurige muziek verbonden wordt met een herinnering én de verwarring van de hoofdpersoon. Want was het nu de muziek of de alcohol, dat hij haar stem hoorde? Deze tekst uit 1943 verwijst naar andere bekende tango’s: Griseta uit 1924, Malena uit 1942 en de wals Maria Esther (1943 of eerder).

Deze tango van Demare en Manzi stamt uit het voorjaar van 1943. Het nummer werd meteen, 6 mei 1943, opgenomen door het orkest van Lucio Demare met de stem van Raúl Berón. Een kleine maand later, 4 juni 1943, kwam de rechts-militaire regering van Pablo Ramirez aan de macht, waarvan Juan Perón onderminister was en in 1945 de gekozen president werd. Met de rechts-militaire dictatuur kwam ook de censuur, en die censuur keurde af: Lunfardo (het slang van Buenos Aires), alcoholgebruik en dronkenschap en “alles wat als negatief voor de taal of het land kon worden opgevat”. De tango Tal vez será mi alcohol was meteen de klos. De titel werd Tal vez sera tu voz (naar een regel uit het lied), de verwijzingen naar alcohol in de tekst werden aangepast, de fueye (blaasbalg oftewel bandoneon) werd een piano. Nog datzelfde jaar, 13 september 1943, werd de gecensureerde versie nogmaals opgenomen door Demare/Berón. Dat is de versie die in de salon het meest gedraaid wordt. Ook de uitvoering van Troilo/Marino uit datzelfde jaar is de gecensureerde versie.

Volledige vertaling

Noelia Hurtado & Carlitos Espinoza – Tal Vez Sera Su Voz

Dit is een opname van een optreden van Noelia Hurtado en Carlitos Espinoza op het Siempre Tangofestival Karlsruhe, 9 juni 2019. Ze dansen, prachtig rustig, ontspannen en beheerst, de tango Tal vez será tu voz oftewel Tal vez será mi alcohol. Aan het eind zijn er emoties en dat is omdat Noelia en Carlitos in het voorjaar 2019 besloten om hun samenwerking stop te zetten. De reden daarvan was naar eigen zeggen puur artistiek. Dit is dus één van hun laatste optredens, in ieder geval in Karlsruhe, want in de junimaand van 2019 gaven ze op een paar andere plekken nog workshops. De muziek die klinkt is van het orkest van Anibal Troilo. de stem van Alberto Marino.

3 x Sentimiento gaucho

Dit nummer wordt hieronder vertoond in achtereenvolgens muziek, tekst en dans.

MuziekFrancisco Canaro, Rafael Canaro
TekstJuan Andrés Caruso
Jaar1924
Tango.infohttps://tango.info/T0370000115
El Recodohttps://www.el-recodo.com/music?S=sentimiento+gaucho
Todotangohttps://www.todotango.com/musica/tema/607/Sentimiento-gaucho/

Ada Falcón – Sentimiento gaucho

Ada Falcón was in het Argentinië van de jaren ’20 en ’30 van de twintigste eeuw een beroemde zangeres en actrice. Als zangeres in het orkest van Francisco Canaro verwierf ze nationale en internationale faam. Ze nam meer dan tweehonderd nummers op. In dit filmfragment zingt ze de tango Sentimiento gaucho. De scene is een fragment uit de film Idolos de la radio uit 1934. De (naar het schijnt matige) film draait om een aantal liefdesverhalen die zich afspelen in en om een radiostation. Medespelers zijn onder andere Ignacio Corsini, Tita Merello en Ernesto Famá.

Ada Falcon (1905-2002) was mezzo-sopraan, hetgeen een ongebruikelijk register was voor tangozangeressen uit die tijd — de meeste zangeressen waren sopranen. Van 1932 tot 1942 was zij minnares van Francisco Canaro, maar hij weigerde voor haar zijn huwelijk op te geven. Zij stond bekend om haar luxueuze levensstijl: ze hield van bontjassen, dure juwelen en snelle sportwagens. In 1942 trok “La Joyita Argentina” zich plotsklaps terug uit het openbare leven. Ze kwam slechts een enkele keer naar buiten om in zwart gekleed een mis bij te wonen. Op een gegeven moment nam ze zelfs haar intrek in een klooster in de provincie Córdoba. Aan het eind van haar leven werkte ze mee aan een documentaire over haar leven, waarin ze ook een kort interview gaf. Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Ada_Falc%C3%B3n

Sentimiento gaucho

Een man kan uit jaloezie zelfmoord plegen, maar het is hem vergeven als het gaat om de hartstochtelijke liefde voor een vrouw.

Deze Sentimiento gaucho is een tango uit 1924, van de hand van de gebroeders Rafael en Francisco Canaro. De tekst is een verhaal in een verhaal. In het eerste couplet bevinden we ons in een duister, tochtig pakhuis waar zwervers onderdak vinden. In een van de donkere hoeken bevindt zich een dronkaard, en die vertelt de tekstdichter zijn geschiedenis die in de volgende twee coupletten uit de doeken wordt gedaan. Die geschiedenis betreft een geliefde die vertrok naar een andere man. De verteller, de aan lager wal geraakte dronkenlap, blijft onthutst achter. Hij hield oprecht van de dame in kwestie, het was de liefde van zijn leven. Hij gunt haar een nieuw leven, maar zijn liefde voor haar was zo sterk, zo krachtig dat hij wel zelfmoord had kunnen plegen. Maar het werd dus een bestaan als dakloze…

In 1924 schreef het platenlabel Nacional een wedstrijd uit voor componisten. De ingeleverde tango’s werden in de bioscoop Grand Splendid uitgevoerd door het orkest van Roberto Firpo — instrumentaal, want het ging om de muziek. Het publiek mocht in verschillende rondes stemmen, en uiteraard werden er ook pogingen gedaan om de zaak te bedriegen. Eerste werd uiteindelijk de tango Sentimiento gaucho van de gebroeders Canaro, tweede Pa que te acordés van Lomuto, derde Organito de la tarde van Firpo. De tango Sentimiento gaucho had aanvankelijk geen tekst, die werd pas een jaar later toegevoegd.

Sentimiento gaucho viel in 1943 ten prooi aan de censuur. Want zo’n haveloze dronkaard, dat kon natuurlijk niet. Evenmin de liefdescapriolen van de geliefde die valt voor de verleidingskunsten van een ander, ook dat werd als immoreel beschouwd. De tekst werd op een aantal plekken aangepast. In 1947 werd het nummer in gecensureerde vorm opgenomen door het orkest van Francisco Canaro, met Nelly Omar als zangeres. Bron: https://es.wikipedia.org/wiki/Sentimiento_gaucho

Volledige vertaling

Natalia Ochoa and Ismael Ludman – Sentimiento gaucho

April 2019, Milonga Intimacy in Berlin, Germany, Natalia Ochoa en Ismael Ludman dansen de tango Sentimiento gaucho. Mooi gedanst, ontspannen en muzikaal. Natalia Ochoa komt uit Buenos Aires. Haar vader is tangoleraar Carlos Ochoa, ze begon al op vijfjarige leeftijd tango te dansen. De laatste paar jaar geeft ze les in Italië en treedt ze daar op. Ismael Ludman is Argentijns, tangodanser en docent. Hij heeft veel samengewerkt met Gustavo Naveira en Chicho en geeft les in het bekende Centro Cultural Borges in Buenos Aires. De muziek die klinkt is van het orkest van Juan D’Arienzo, de stem is van Osvaldo Ramos.

La Truca – Oro y plata

Fijn bandje, dit La Truca. In deze video spelen ze mooi en onderkoeld swingend de candombe Oro y plata van Charlo en Manzi. De bezetting is: Fernanda Rivero (stem), Emiliano Rivero (gitaar), Nahuel Rivero (percussie), Alejandro Penna (bas). Over de band is op internet niet veel informatie te vinden, behalve dan dat ze uit San Luis komen, een plaatsje in het binnenland van Argentinië, zo’n 800 kilometer ten westen van Buenos Aires.

Nummer 

Oro y plata

Ik zeg dat het een schat is, je hart van zilver en goud.

In de muziek van elke candombe hoor je trommels kloppen, maar in deze candombe domineren de drums ook de tékst. Het lied gaat over een mulattin die haar geliefde, een arme zwarte man, in de steek laat voor goud en zilver. Er komt een mulat om de hoek kijken die haar, mulattin gekleed in tule en zijde, verleidt met een aquamarijnen broche en een zilveren sterling. Zij valt voor het goud en het zilver. De bruine man, sigaarrokend en met gesteven boord, neemt haar mee en de zwarte man achter zijn trommels heeft het nakijken. Hij blijft achter en trommelt door, met zijn gouden liefdeshart vol van verdriet.

Volledige vertaling
Nummer 

Katherine Gorsuch y Marcelo Gutierrez – Oro y plata

Katherine Gorsuch en Marcelo “El Chino” Gutierrez dansen in dansschool Nou Tango, Berlijn de candombe “Oro y plata” . Katherine Gorsuch is een danseres van Duitse afkomst, klassiek geschoold. Marcelo Gutierrez is danser van Argentijnse afkomst en eveneens klassiek geschoold. Hij geeft les in Buenos Aires en all over the world. De muziek die speelt is van La chicana, een hedendaagse Argentijns bandje.

Nummer 

3 x El bulín de la calle Ayacucho

Dit nummer wordt hieronder vertoond in achtereenvolgens muziek, tekst en dans.

MuziekJosé Servidio, Luis Servidio
TekstCeledonio Flores
Jaar1923
Tango.infohttps://tango.info/T0370106107
El Recodohttps://www.el-recodo.com/music?S=El+bulin+de+la+calle+Ayacucho
Todotangohttps://www.todotango.com/musica/tema/96/El-bulin-de-la-calle-Ayacucho/

El bulín de la calle Ayacucho – Emilio Galina y Leo Felipelli

Een expressieve huiskamer-opname uit 2017, deze uitvoering van El bulín de la calle Ayacucho. Zang: Emilio Galina, gitaar: Leo Felipelli. Over deze muzikanten is niet veel te vinden, niet eens of het Argentijnen zijn of niet. Samen hebben ze nóg een video op Youtube, een uitvoering van Melodias de arrabal. Gitarist Leo Felipelli zit op Facebook en heeft een artiestenprofiel op Spotify.

El bulín de la calle Ayacucho

De primus liet me er niet in de steek met het water dat hij opwarmde, en warm water hebbend was de mate er de baas.

Nostalgisch lied vol van herinneringen, dit El bulín de la calle Ayacucho. Een bulín is een optrekje ter grootte van een kamer dat eermaals in Buenos Aires door jongemannen gebruikt werd als hangplek, als verzamelplek voor vrienden, waar gegeten werd en geslapen, gegokt en gedobbeld, waar mate (een bittere thee) werd gedronken en waar muziek werd gemaakt. De tekstdichter denkt er met nostalgie aan terug. Maar wat was, is niet meer: er was een vriendinnetje dat verdween. De dichter blijft bitter en teleurgesteld achter en komt zijn bed niet meer uit. En de bulin die hij huurde aan de Azacucho-straat, die blijft leeg en verwaarloosd achter.

Het huis (casa, bulín, casita, conventillo, cotorro, cuarto, et cetera) is het onderwerp van verschillende tango’s, soms als decor en andere direct als onderwerp. Een casa verwijst over het algemeen naar de kindertijd, het gezin, het huis, terwijl bulín of cotorro verwijzen naar onafhankelijkheid, seksualiteit, eenzaamheid of volwassenheid. Over de bulín van deze tango, die aan calle Ayacucho 1443, schreef José Servidio: “Het was een kleine kamer waaraan zelfs de muizen niet ontbraken. Elke vrijdag kwamen Juan Fulginiti, de zanger Martino, de zanger Paganini, Nunziatta, ook een zanger, Sola “de Magere”, zanger, gitarist en bevoorrechtte zuipschuit, en ik. Ciacia kookte altijd een stoofpot. In de bulín stond een koekenpan en een kookpot . Met dronk mate, men kletste. Zoals ik al zei, liep daar af en toe ook een muis rond. De bijeenkomsten in de bulín op Ayacucho-straat duurden min of meer tot eind 1921. Toen El Cele (auteur van El bulín de la calle Ayacucho) trouwde, eindigden deze bijeenkomsten.” De onderhevige bulín aan de Ayacucho-straat 1443 in Buenos Aires werd eind jaren twintig gesloopt.

In 1943 werd El bulín de la calle Ayacucho slachtoffer van de censuur die het nieuwe militaire bewind ingevoerde. Vanaf dat moment was verboden: Lunfardo (het slang van Buenos Aires), alcohol en dronkenschap en “elke willekeurige verwijzing die als negatief of immoreel kon worden opgevat voor de taal of het land”. Vanwege het vele Lunfardo dat in de tekst voorkwam, moest El Negro Cele (de tekstdichter Celedonio Flores) de tekst herzien. Het resultaat was een maar al te brave versie met de nieuwe titel Mi cuartito. In 1949, na een audiëntie bij president Peron, werd de censuur opgeheven, of beter gezegd verlicht, want in zekere zin bleef de censuur gewoon bestaan. In de praktijk deed men veel aan zelfcensuur. In 1952 kwam de SADAIC (de Buma/Stemra van Argentinië) met de overheid een lijst overeen van liedjes die niet uitgezonden mochten worden. Bron: https://es.wikipedia.org/wiki/El_bul%C3%ADn_de_la_calle_Ayacucho

Volledige vertaling

Javier Rodriguez & Andrea Misse

September 2011. We zijn bij de derde editie van het Boekarest Tango Fantasia-festival. Javier Rodriguez en Andrea Missé interpreteren er de tango El bulin de la calle Ayacucho. Prachtig gedanst door twee tangogrootheden. Javier Rodriguez is de voormalige partner van Geraldine Rojas, waarmee hij een wereldberoemd danspaar vormde, totdat ze in 2005 uit elkaar gingen. Andrea Missé, bijgenaamd La Princesa del Tango, was de zus van Sebastian, Gabriel en Stella Missé, allen professionele tangodansers. Andrea overleed in 2012 bij een auto-ongeluk. De muziek die speelt is van het orkest van Anibal Troilo, de stem van Francisco Fiorentino.