Mensaje

Bericht waarmee ik je vertel dat ik je vriend ben, en dat ik met jou de kar trek.

Mensaje heet deze tango, ofwel “Bericht”. Het bericht in kwestie komt van ver: uit de hemel. De tekst geeft een boodschap weer van iemand die niet meer is, die overleden is. De overledene brengt een boodschap over aan een goede vriend. Het bericht is gemengd: houd je bezig met het goede, respecteer de liefde en “Nou verder niets, dat het je goed gaat”. Ondertussen spelen ook ergenissen op. Er is sprake van wandaden, van rancune, van pesterijen: de vriendschap kende blijkbaar keerzijden. Maar de uiteindelijke boodschap van boven is toch dat ze vrienden zijn.

De muziek van deze tango is uit 1951, van Enrique Santos Discépolo. Hij overleed in datzelfde jaar, op 23 december. Het verhaal gaat als volgt verder, aldus Argentina Francesca: “Een paar dagen nadat Discépolo stierf, belde zijn vrouw Tania met de dichter Cátulo Castillo. Ze vertelde hem dat ze de muziek had van een onvoltooide tango van Discépolo. Cátulo bewaarde de tango in een van de zakken van zijn jas en vergat hem meer dan een jaar. Toen hij de muziek weer vond, schaamde hij zich en ging hij slapen. Om vier uur ’s nachts stond hij op en voelde dat iemand hem een tekst dicteerde die perfect paste bij de tango van Discépolo en dat is de tekst van ‘Mensaje’ geworden. Volgens Castillo werd de tekst hem gedicteerd vanuit het graf.” Bron: http://epaleccs.info/el-tango-mensaje/

In de tekst van Mensaje schildert Castillo zichzelf als een lastpak, als een oude brombeer. Dat is natuurlijk een commentaar op zijn eigen persoon, een dubbelzinnig soort zelfkritiek. Cátulo Castillo (1906-1975) was een getalenteerd persoon. Op zijn 17e componeerde hij zijn eerste tango, Organito de la tarde. Daarnaast was hij in zijn jeugdjaren ook boxer, lid van de Argentijnse delegatie aan de Olympische Spelen van Parijs in 1924. Hij was docent aan het conservatorium Manuel de Falla in Buenos Aires en later ook directeur. Ook was hij afwisselend secretaris en directeur van de SADAIC, de Argentijnse Buma-Stemra, een voor tangomuzikanten belangrijke organisatie, in 1930 opgericht door onder meer Fresedo, Canaro, Manzi en Discépolo. En hij maakte films: Castillo schreef filmscripts, filmmuziek en soundtracks. Castillo was bevriend met Juan Perón. Toen die in 1955 werd afgezet, werd ook Castillo in de ban gedaan: in de periode 1955-1960 verloor hij al zijn officiële posities én zijn inkomsten uit de muziek, omdat zijn muziek op de radio geboycot werd. Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1tulo_Castillo

Volledige vertaling
Nummer 

Carlos Gardel – Yira, yira

In de studios van filmpionier Federico Valle maakte regisseur Eduardo Morera in 1930 een aantal filmopnamen van Carlos Gardel. Vijf jaar later, 24 juni 1935, overleed de beroemde zanger bij een vliegtuigongeluk in Medellín, Colombia. Miljoenen fans in Zuid-Amerika waren diep en diep geschokt. Het stoffelijk overschot van Gardel werd met ezel, kar, trein en boot via New York en Montevideo teruggebracht naar Buenos Aires. Bij elke tussenstop kwamen hordes mensen afscheid van hem nemen. Nog in datzelfde jaar werden vijftien van Morera’s opnamen samengesteld tot de film Así cantaba Carlos Gardel (“Zo zong Carlos Gardel”). Het vertoonde fragment is één daarvan. Gardel zingt daarin de tango Yira, yira. De inleidende dialoog is tussen zanger Carlos Gardel en de schrijver van het vertolkte lied, de dichter Enrique Santos Discépolo:

Gardel: Enrique! Hoe gaat het?
Discépolo: Goed, en jij?
G: Vertel me, Enrique: wat heb je met de tango Yira yira willen uitdrukken ?
D: Met Yira yira
G: Ja, die.
D: Een lied van eenzaamheid en wanhoop…
G: Man, zo heb ik het precies begrepen.
D: En daarom zing je het op zo’n bewonderenswaardige manier.
G: Maar de hoofdpersoon is een goed mens, nietwaar?
D: Ja… Het is een man die gedurende veertig jaar geleefd heeft in de hoop op en verwachting van broederschap en naastenliefde. En op zijn veertigste beseft hij opeens dat mensen beesten zijn.
G: Je zegt bittere dingen…
D: Natuurlijk… Je moet niet verwachten dat ik leuke dingen vertel, over een man die veertig jaar moet wachten voordat hij wakker wordt.

Dat laatste is een lastig te vertalen woordspeling. Discepolo zegt: Claro… No pretenderás que diga cosas divertidas de un hombre que ha esperado cuarenta años para desayunarse. Het desayunarse wordt in de dialoog eerder gebruikt als “zich beseffen”, “wakker worden”, maar letterlijk betekent het in de laatste regel: “een man die veertig jaar moet wachten voordat hij kan ontbijten”. Bron: https://vlex.com.co/vid/discepolo-tango-politica-738723773

Nummer 

Yira, yira

Zelfs als je leven in elkaar stort, zelfs je als een pijn verbijt, verwacht nooit hulp, geen hand, geen gunst.

De tango Yira, yira heeft een inktzwarte tekst. De coupletten beschrijven iemand die door het leven in de steek is gelaten: iemand die geen geluk heeft, geen geld, geen eten, geen dak. En erger nog, ook geen vrienden. De tekst trekt bittere conclusies: waar je aanbelt — om in de armen van een vriend te kunnen sterven — wordt niet open gedaan, en waar je ineenstort, staan de mensen om je heen klaar om de kleren te passen die je zult achterlaten. Het credo is: verwacht geen helpende hand, geen gunst, van niemand niet. Alles is een leugen, nergens is liefde, de wereld geeft nergens om. Het Yira, yira uit de titel is de zeer meerduidige conclusie, want die zegt i) dat de wereld zinloos blijft “doormalen”, ii) dat het geluk, dat hem zo in de steek heeft gelaten, blijft “doortippelen” en c) dat “doelloos ronddolen” het enige is wat de dakloze overblijft.

Zowel de tekst als de muziek van dit lied is geschreven door Enrique Santos Discépolo, schrijver, acteur en filmregisseur. De tango Yira, yira is een van zijn vele maatschappijkritische teksten, geschreven in 1929 en opgenomen in 1930. Het lied is een portret van Argentinë en Buenos Aires ten tijde van de Great Depression.

In de periode 1943-1949 had Yira, yira te lijden van de censuur opgelegd door de regering Péron. De titel kon niet door de beugel, die werd Camina, camina, “Wandel, wandel”. Ook de coupletten moesten anders, vanwege het vele Lunfardo, het slang van Buenos Aires.

Gek genoeg verbond Discépolo zich actief met de corporatistische politiek van Péron, die onder meer de vakbonden een sterke rol gaf. Zijn peronistische activisme, onder meer op de radio, isoleerde Discépolo steeds verder. Hij werd openlijk tegengewerkt. Aan dat sociale isolement ging Discépolo ten onder, hij stierf in 1951, eenzaam en alleen zoals het personage in Yira, yira. Bron: https://www.todotango.com/historias/cronica/422/Discepolo-y-la-politica:-%C2%ABVeras-que-todo-es-mentira%C2%BB/

Volledige vertaling
Nummer 

Sin palabras

Zelfs zonder woorden zal deze muziek jou verwonden, overal waar jouw verraad het maar wil horen.

De gezongen versie van deze tangotekst begint met het heftige “Nació de ti“, “Het kwam voort uit jou”. Dat slaat dan op de tekst zelf, op de liefde en het liefdesverdriet van de protagonist van deze Sin palabras (“Zonder woorden”). Liefdesverraad, daar draait het om. Er is een naamloze geliefde die liefdesbedrog heeft gepleegd. De tekstzanger is danig geschokt. Hij voelt zich een puppet on a string, zozeer is hij van slag; eigenlijk is hij verbaasd dat hij nog leeft. Met dit lied, oorspronkelijk bedoeld als liefdeslied, hoopt hij terug te slaan. Hij hoopt dat zelfs zonder woorden dit lied de ex-geliefde kan pijnigen, zodat hij haar kan straffen, flink straffen. De ondertoon van deze tekst is er één van grenzeloze wanhoop, want in de kern voelt dit lied als een machteloze, passionele liefdesverklaring.

Deze geweldige Discépolo-tekst zit bomvol contrasten. Het is een lied vol haat dat eigenlijk een liefdeslied is. Prachtig paradoxaal is de titel: zónder woorden hoopt de tekstdichter de ex-geliefde te verwonden. Alleen met de muziek? Maar dit moet toch worden verwoord, vandaar de tekst. De woorden zijn van multitalent Enrique Santos Discepolo. Hij was tekstdichter, acteur, filmregisseur en producent en werkte samen met vele grote musici, waaronder Aníbal Troilo. Discepolo leefde gelukkig samen (maar niet getrouwd) met zijn geliefde Tania, een zangeres van Spaanse afkomst. De tekst van deze tango zal daarom zeker niet op haar slaan. Lees dit mooie interview met Tania op de Todotango-website.

Volledige vertaling
Nummer 

Desencanto

Het leven misgunde mij de vooruitzichten die mijn moeder mij in de wieg toezong.

Op de dansvloer is dit één van de verdrietigste tango’s die er bestaan. De muziek van “Desencanto” is een mix van weemoed, duister verdriet en knagende pijn. De liedtekst is daarmee volledig in lijn. De tekst gaat over kinderdromen en hoe die door het leven gefnuikt worden. Prachtig is de regel over de moeder die het kind in de wieg bedriegt door de zonnige vooruitzichten die ze haar kind toezingt, en die hem, veel later dus en buiten haar schuld, door het leven niet gegund worden. Uiteindelijk blijkt er, heel subtiel, ook liefdesverdriet in het spel: er is sprake van een liefdespartner die bedrog pleegt. Het lied eindigt met de tekstzanger als zombie: hij voelt niet, hij luistert niet, ook niet naar zijn hart.

Niet toevallig zijn muziek en tekst van deze tango van één en dezelfde persoon, de beroemde Enrique Santos Discépolo: tekstschrijver, componist, acteur, toneelschrijver en filmregisseur (1901-1951). Zijn bijnaam was Discepolín. Zijn doorbraak kwam in 1928 met de tango Esta noche me emborracho. In datzelfde jaar ontmoette hij zijn grote liefde en vaste levenspartner, de Spaanse zangeres Tania (Ana Luciano Divis). Discepolín is vooral bekend door zijn ironisch getinte, maatschappijkritische tangos als Cambalache en Gira, Gira, maar hij schreef ook andersoortige tangos: romantische, expressionistische (Soy un arlequin), gepassioneeerde (Canción desesperada) en nostalgische (Carillon de la Merced). Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Enrique_Santos_Disc%C3%A9polo

Volledige vertaling
Nummer 

3 x Canción desesperada

Dit nummer wordt hieronder vertoond in achtereenvolgens muziek, tekst en dans.

MuziekEnrique Santos Discépolo
TekstEnrique Santos Discépolo
Jaar1945
Tango.infohttps://tango.info/T0370232099
El Recodohttps://www.el-recodo.com/music?S=Canci%C3%B3n+desesperada
Todotangohttps://www.todotango.com/musica/tema/155/Cancion-desesperada/

Canción desesperada

Ik ben een hardnekkige vraag die zijn pijn en jouw verraad van de daken schreeuwt.

De Bob Dylan van de tango, dat is Enrique Santos Discépolo (1901-1951). Prachtige teksten schreef hij en heel divers: romantische, wrede, politieke en sentimentele teksten, steeds met verrassende beeldspraken. Het onderwerp van deze Canción desesperada, een tango uit 1945, is liefdesverdriet. Verrassend is dat de tekst zelf aan het woord is, de tekst bezingt zichzelf: “Ik ben een wanhopig lied,” zo luidt de beginregel. De tekst beklaagt de dichter die in de liefde wreed bedrogen is: “Waarom, vraag ik me af, ja waarom hebben ze mij geleerd lief te hebben, als mijn liefde gedood werd door jou lief te hebben?

Volledige vertaling

3 x Carillón de la Merced

Dit nummer wordt hieronder vertoond in achtereenvolgens muziek, tekst en dans.

MuziekEnrique Santos Discépolo
TekstAlfredo Le Pera, Enrique Santos Discépolo
Jaar1931
Tango.infohttps://tango.info/T0370006033
El Recodohttps://www.el-recodo.com/music?S=Carill%C3%B3n+de+La+Merced
Todotangohttps://www.todotango.com/english/music/song/156/Carillon-de-La-Merced/

Carillón de la Merced

Pelgrimswonder gedrenkt in tranen. Jouw zang is, net als ik, moe van het leven.

De tekst van het lied is enigzins mysterieus. De tekstdichter is een melancholisch man. In de hoofdstad Santiago de Chili komt hij bij toeval het carillon van de Merced-basiliek tegen en wordt geraakt door haar klanken. Die ontlokken hem de ontboezeming dat hij op zoek is naar een geliefde die was, die vertrok en die hij nooit terug zal kunnen vinden. Zijn queeste naar deze vrouw is een geheim dat rondtolt in zijn hoofd, net zoals de klokken in het carillon. Aan het eind van het lied hoopt hij zijn geheim bij de kerkklokken achter te laten.

Dit lied is gebaseerd op een bestaand klokkenspel van Chileense origine. In 1928 was Enrique Santos Discépolo in gezelschap van Alfredo Le Pera met de theatergroep “la Compañía Faustino Sarmiento” in Santiago de Chili. Ze verbleven in een hotel tegenover de Basiliek van de Merced op de hoek van de straten Enrique Mac lver en Merced. Op een ochtend werden ze gegrepen door de klanken van het carillon. Ze vonden de melodie zo mooi dat ze besloten op basis daarvan een tango te maken. Discépolo schreef de muziek en samen met Alfredo Le Pera de tekst (vanaf 1932 zou Le Pera met Carlos Gardel samenwerken en kwam in 1935 met hem om bij het vliegtuigongeluk in Mendellín). Tania, de vrouw van Discépolo, had veel succes met de premiere van het lied in het Victoria Theater van Santiago. Dat was op 23 januari 1931. In juni van hetzelfde jaar nam Orquesta Típica Victor deze tango op met zang van Ernesto Famá. Bron: https://www.tangoargentinoclub.nl/tcw/archives/73.

Volledige vertaling

3 x Soy un arlequín

Dit nummer wordt hieronder vertoond in achtereenvolgens muziek, tekst en dans.

MuziekEnrique Santos Discépolo
TekstEnrique Santos Discépolo
Jaar1928/29
Tango.infohttps://tango.info/T0370027534
El Recodohttps://www.el-recodo.com/music?lang=nl&S=Soy+un+arlequ%C3%ADn
Todotangohttps://www.todotango.com/musica/tema/348/Soy-un-arlequin/
N.B. Tango.info geeft 1928 als het geboortejaar van deze tango, de website van Todotango zegt 1929.

Permitame Discepolin – Soy un arlequín

Juli 2011. We zijn in Dominga Pub in het stadje Azul, zo’n 300 kilometer zuidwestelijk van Buenos Aires. Daar organiseerden een aantal mensen een evenement genaamd “Permítame Discepolín” (“Sta mij toe, Discepolín” of beter: “Aangenaam, Discepolín”). Een evenement gewijd dus aan de beroemde dichter, acteur en tekstschrijver Enrique Santos Discépolo, koosnaam Discepolín. Deze uitvoering van Soy un arlequín klinkt niet geheel optimaal, maar is, tragikomisch, toch helemaal in de geest van de dichter. Merk op dat in de linkerbovenhoek van het beeld een film vertoond wordt. Dat móet wel een film van of met Discépolo zijn. Of beide.

Soy un arlequín

Ik ben een harlekijn die zingt en danst om te verbergen dat zijn hart vol van verdriet is.

Schrijver en componist van dit lied is de befaamde Enrique Santos Discépolo (1901-1951): componist, muzikant, dramaturg en filmregisseur. Zijn bijnaam was Discepolín. Discépolo is bekend vanwege zijn scherpe, sociaal-kritische tango’s zoals bijvoorbeeld Yira, yira (1929) en Cambalache (1934). Daarnaast schreef hij ook sentimentelere liederen zoals Uno (1943), Cafetín de Buenos Aires (1948) en deze Soy un arlequín uit 1929. De kracht van zijn teksten is dat hij zijn teksten een universele lading weet te geven, dat hij altijd het particuliere weet te ontstijgen. Dit lied is de klacht van de harlekijn, de clown die niet zómaar lacht, maar die achter zijn lach huilt om zijn liefdesverdriet. Prachtig beeld. Ook de muziek is van Discépolo en verbeeldt zowel in ritme als in melodie het lachen én het leed.

Volledige vertaling